Keuze tijdelijk in de vriezer
Artikel verschenen in demens.nu/ Magazine jg14 nr2. Lees hier meer artikels over ‘taboes’.
Vanuit tram drie zwaai ik de twintigers op perron twee uit. Rondom mij zie ik veel jonge gezinnen, een groep workaholics die met een burn-out flirt, een hoop dartelende flierefluiters en een enkele bijna-veertiger die de vaart probeert tegen te houden. En om de hoek loert de conducteur die hen weldra bij de kraag zal vatten om hen perron vier op te werpen. Eén ding brengt ons allen samen: het spoor dat naar vraagtekens leidt. En de onvermijdelijke vraag: wat met kinderen?
Laure Lytens
Tijd voor zelfreflectie
Het is zoals die grap van de twee zandkorrels die door de woestijn lopen. “Help,” zegt de ene tegen de andere, “we zijn omsingeld!” Zo lijkt het soms ook met baby’s. Als ik om mij heen kijk, zie ik veel koppels aan kinderen beginnen of hoor ik ze hun kinderwens uitspreken. Spontaan ontstaan er zelfreflecties. Wil ik kinderen? Wanneer moet ik dat weten? En wat betekent dat voor mij als ik geen relatie heb en nog geen beslissing heb genomen?
Wanneer het getal drie vooraan staat, hoeft er volgens mijn gynaecoloog nog niet gepanikeerd te worden. Mensen beslissen steeds vaker om na hun dertigste kinderen te krijgen. Ook kiezen meer mensen voor een leven zonder kinderen. Het taboe om uit vrije keuze kinderloos te zijn, wordt alsmaar vaker doorbroken. Waar kinderen krijgen ooit als een sociale plicht werd gezien, daar is nu plaats voor een individuele keuze.
Een blik op het bevolkingsregister
Uit het bevolkingsregister blijkt dat het geboortecijfer in België daalt. Sinds 2010 is het met bijna zestien procent gedaald, maar die trend is al eerder ingezet. Wanneer we 2025 vergelijken met het jaar 1900, is het geboortecijfer bijna gehalveerd. En dat terwijl het aantal Belgen bijna verdubbeld is ten opzichte van toen. Statbel, het Belgische statistiekbureau, wijt dat aan een combinatie van factoren. Het dalende geboortecijfer is te verklaren door de vergrijzing, door het feit dat mensen op steeds latere leeftijd kinderen krijgen, door de stijging van het aantal hooggeschoolden en door de toenemende economische onzekerheid bij jonge mensen. De afgelopen twintig jaar is migratie de belangrijkste motor van de bevolkingsgroei.
Nu mensen later kinderen krijgen, speelt leeftijd in sociale zin minder een rol. Dat ervaar ik zelf ook, nu ik dertig ben. En toch voel ik een spanningsveld. Het is niet zozeer de sociale druk die mij persoonlijk zorgen baart. Wel plaagt mij het besef dat een biologische klok geen uitvinding is zoals de gloeilamp. Een kind groeit in de baarmoeder uit een bevruchte eicel die aan celdeling doet. Hoe ouder de eicellen, hoe moeilijker de celdeling verloopt. Dat verhoogt de kans op miskramen en afwijkingen. Dankzij de ontwikkeling van onze geneeskunde leven we met z’n allen langer, maar onze vruchtbare periode evolueert niet zo snel mee.
Een persoonlijke keuze
De huidige geneeskunde staat ons toe om bewust kinderloos te zijn, met behulp van verschillende anticonceptiemethoden. Wie doelbewust geen kinderen wenst, heeft veel mogelijkheden om ouderschap te voorkomen.
De andere keuze kent ook een plan B. Als spontaan zwanger raken niet lukt, betekent het niet meteen dat je onvruchtbaar bent. Koppels of alleenstaanden kunnen bij een fertiliteitscentrum aankloppen voor een vruchtbaarheidsbehandeling. Er bestaan verschillende behandelingen, waarvan in-vitrofertilisatie (ivf) en intracytoplasmatische sperma-injectie (icsi) er maar enkele zijn. Dat is toch wat mijn gynaecoloog mij telkens verzekert: “Oh, maar wij hebben nog een hele trukendoos indien het niet meteen vanzelf lukt. Ik zou me er nu nog geen zorgen over maken.”
Op goed vertrouwen
Onze maatschappij vertrouwt sterk op medische kennis en artsen. In die zin dat mensen bepaalde verwachtingen van de geneeskundige mogelijkheden hebben. Er heerst een soort vanzelfsprekendheid. Als dertiger kan ik me bijvoorbeeld geen tijd meer inbeelden waarin anticonceptie en abortus niet mogelijk zijn.
Onze geneeskunde staat zo ver dat het soms op toveren kan lijken. We verwachten dat elke kwaal een oorzaak kent die door een arts of medisch team kan worden opgespoord. Vijf dagen pillen slikken, bij wijze van spreken, en nadien kunnen we de normaliteit weer aanvatten.
En dan worden we af en toe toch met beide benen op de grond gezet, want geneeskunde is geen toverkunst. Artsen trachten te onderzoeken en genezen, maar zijn noch alwetend noch almachtig. Want niet iedereen die kinderen wenst, krijgt goed nieuws.
Onvervulde kinderwens
Het proces om bewust niet zwanger te worden, is makkelijker dan dat om bewust kinderen te krijgen. Sommige mensen krijgen zelfs te horen dat hun onvruchtbaarheid onomkeerbaar is. Hun hele leven geloofden ze in de keuze die ze feitelijk nooit hadden.
Een kinderwens start zelden op de dag van de eerste poging. Er gaan overwegingen aan vooraf. Zou ik wel of zou ik niet? Is mijn wens zo groot dat ik voor de rest van mijn leven verantwoordelijk wil zijn voor een ander mensenleven? Het is een proces dat moet rijpen. En als je na al die vragen en overwegingen besluit om ervoor te gaan, dan komt de klap zwaar aan als het keer op keer mislukt. Kinderen krijgen, de bestaansverzekering van de menselijke soort, blijkt ineens niet ‘de normaalste zaak van de wereld’ te zijn. Hoe ga je om met het verlies van een van de grootste dromen in je leven?
Er wordt te weinig geapplaudisseerd voor mensen die de kracht vinden om hun dromen een nieuwe invulling te geven. Een droom verliezen kan zeer pijnlijk zijn en het vergt moed om je voor nieuwe perspectieven open te stellen. Maar eerst moet er ruimte zijn om te rouwen, op je eigen manier. Iedereen heeft het recht om zulke pijnlijke ervaringen intern te verwerken. En tegelijk heeft iedereen het recht om het taboe te doorbreken en te praten over wat ze verloren. (lees verder onder de foto)
Keuze bevriezen
Zelfs na het neerschrijven van deze overdenkingen voel ik schroom om over het onderwerp te praten. Dit intern beleven bracht me niet echt rust. Die kwam er pas toen ik erover begon te praten. Op de vraag of ik een kinderwens heb, weet ik nooit helemaal wat te zeggen. Ik ken het antwoord nog niet. Op dit moment vraag ik me eerder af wat het voor mij betekent, geen relatie en geen uitgesproken wens.
Mannen kunnen tot het einde van hun dagen procreëren, waardoor de tijd hen biologisch minder druk oplegt. Sinds enkele jaren bestaat er een manier voor vrouwen om zichzelf opties te geven qua vruchtbaarheid. Het proces waarmee ze hun eicellen voor niet-medische redenen kunnen laten invriezen, heet ‘social freezing’. Dat biedt vrouwen een kans om hun keuze te bevriezen door de tijdsdruk te verlagen. Dat onbeantwoorde vragen nog even onbeantwoord mogen blijven. We zien wel.
Foto bovenaan © Shutterstock.com