Ze is arts, voormalig minister én vanaf 1 oktober rector van de Universiteit Gent. Petra De Sutter (62) neemt het roer over in woelige tijden. Grensoverschrijdend gedrag, toenemende werkdruk, AI, geopolitieke spanningen, polarisatie, het zijn actuele thema’s die ook aan de universiteit leven en haar als rector zullen uitdagen. “Ik ben vrijzinnig. Maar ik wil geen dogma’s, van niemand.”
Geert Dewaele en Dimitri De Smet
Mevrouw De Sutter, u start binnenkort als rector. Wat zijn uw eerste zorgen en ambities?
Eén thema springt er echt uit: welzijn en grensoverschrijdend gedrag. Dat raakt iedereen binnen deze universiteit. We kunnen onze kerntaken alleen goed doen als mensen zich veilig en goed in hun vel voelen. Werkdruk, burn-out en langdurige ziekte zijn hier ook reële problemen. En de context van financiële krapte maakt dat niet makkelijker. We hebben een besparingsplan goedgekeurd waardoor het werk door minder mensen moet worden gedaan. Dat is een fundamentele uitdaging.
U sprak in uw campagne over een cultuuromslag. Wat bedoelt u daarmee precies?
We moeten af van het idee dat excellentie alleen gaat over publicaties en prestaties. Een veilige werkomgeving is essentieel. Dat betekent ook: leidinggevenden opleiden in people management. Een goede onderzoeker is niet automatisch een goede teamleider. Respectvol gedrag moet de norm zijn, en dat vraagt tijd, opleiding en bewustwording. We hebben procedures voor meldingen en tuchtzaken, maar preventie is minstens even belangrijk. Mensen moeten weten waar grenzen liggen, wat respectvol gedrag betekent. Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid. We moeten leidinggevenden ondersteunen, opleiden en begeleiden. Dat is een werk van lange adem.
U krijgt naar eigen zeggen heel veel mails over grensoverschrijdend gedrag. Wat leert u uit de verhalen?
Veel verhalen zijn schrijnend. Soms gaat het om seksueel grensoverschrijdend gedrag, maar vaak ook om toxisch leiderschap, machtsmisbruik, subtiele vormen van intimidatie. De universiteit is een complex ecosysteem, met hiërarchische relaties. Denk maar aan professoren en doctoraatsstudenten, waarin grenzen sneller vervagen dan ze zouden mogen. Sommige professoren zijn zich niet eens bewust van het feit dat ze grenzen overschrijden. Dat maakt het des te gevaarlijker. We moeten inzetten op bewustwording, opleiding en een cultuur waarin respect en veiligheid centraal staan. En ja, dat vraagt tijd, maar het is noodzakelijk.
Hoe kijkt u als rector naar vrijheid van onderzoek?
Vrijheid van onderzoek is voor mij een fundamenteel principe. Maar het is geen carte blanche. Onderzoek moet altijd getoetst worden aan ethische en maatschappelijke criteria. Als een onderzoeksproject mensenrechten schendt, of volksgezondheid in gevaar brengt dan moeten we durven ingrijpen. Wetenschap is geen neutraal gegeven. Ze heeft impact, en die impact moet weegbaar zijn. We hebben een mensenrechtencommissie die elk project individueel beoordeelt. Dat is geen censuur, maar verantwoordelijkheid.
Zijn antivaxxers welkom aan de UGent?
Iedereen is welkom om te debatteren, maar niet om gevaarlijke desinformatie te verspreiden. Als iemand wil aantonen dat vaccins schadelijk zijn, dan moet dat gestoeld zijn op degelijk wetenschappelijk onderzoek. Als dat niet het geval is, dan is het niet verantwoord. Zeker niet in een medische context. Ik weet als arts wat de gevolgen zijn van antivaccinatiecampagnes. Dat is geen mening, dat is een volksgezondheidsprobleem. Dus ja, debatten mogen gevoerd worden, maar binnen de grenzen van wetenschappelijke integriteit.
En hoe zit het met vrijheid van meningsuiting aan de universiteit?
Vrijheid van meningsuiting is essentieel, maar ze stopt waar haatspraak begint. Dat is een duidelijke grens. Aan de UGent mag elke mening geuit worden, zolang ze binnen de wettelijke en ethische kaders blijft. Conservatieve ideeën zijn daarbij zeker welkom, graag zelfs. Maar racisme, discriminatie of het aanzetten tot haat zijn dat niet. Iemand die tegen abortus is, bijvoorbeeld, mag hier wel spreken. Het debat moet kunnen, ook over gevoelige thema’s. Zolang het respectvol gebeurt en met wetenschappelijke argumenten, is elke stem welkom.
Moet u zich als rector nu neutraler opstellen in ethische thema’s zoals abortus en euthanasie?
Ik geloof in het recht op vrije keuze, zowel bij abortus als bij euthanasie. Maar als rector zal ik het onderscheid maken: mijn persoonlijke overtuiging mag het beleid niet sturen. Het debat moet kunnen. Als iemand goede argumenten heeft tegen abortus, dan wil ik die horen. En dan zal ik mijn eigen argumenten gebruiken om te antwoorden. Maar ik zal nooit het debat verbieden. Dat zou haaks staan op wat een universiteit moet zijn.
De oorlog in Gaza heeft al voor verhitte academische discussies geleid. Welke beleidskeuzes gaat u maken op dit terrein als u het roer overneemt?
Het conflict in Gaza stelt ons als universiteit voor moeilijke keuzes. We hebben als instelling een verantwoordelijkheid. Mensenrechten staan centraal in onze deontologische code. Daarom hebben we beslist om geen nieuwe onderzoeksprojecten met Israëlische instellingen op te starten. Lopende projecten worden individueel geëvalueerd. Maar we moeten ook pragmatisch zijn. Sommige projecten maken deel uit van Europese programma’s met tientallen partners. Een eenzijdige uitstap kan leiden tot zware schadeclaims. Dat is een ethische afweging: willen we principieel zijn, of moeten we ook de financiële gezondheid van de universiteit bewaken? Idealiter stappen we uit alle projecten die ethisch problematisch zijn. Maar de weg daarnaartoe moet zorgvuldig worden gekozen.
Zijn Israëlische gastprofessoren zoals bijvoorbeeld Yuval Noah Harari nog welkom aan uw universiteit?
Dat is een moeilijke afweging. We moeten geval per geval beoordelen. Heeft iemand banden met de Israëlische regering of doet hij onderzoek met militaire toepassingen? Dan is dat problematisch. Maar als het gaat om een mensenrechtenactivist die zelf in oppositie is, dan is die meer dan welkom. Als Harari zich uitspreekt tegen het beleid, dan is hij meer dan welkom. We moeten vermijden om in zwart-witdenken te vervallen.
Artificiële intelligentie verandert de samenleving en dus ook de academische wereld. Hoe kijkt u daar als rector naar?
AI is geen bedreiging, maar een realiteit. We moeten studenten leren er verantwoord mee om te gaan. Verbieden is zinloos. Onze toetsingsmethodes zullen moeten veranderen. Het gaat erom dat studenten begrijpen wat ze schrijven, of dat nu met of zonder AI is. Fraude is iets anders dat blijft uiteraard onaanvaardbaar. Maar we moeten niet naïef zijn: nu al worden thesissen geschreven met de hulp van AI. Zolang de student kan uitleggen wat erin staat en hoe hij het onderzoek heeft aangepakt, hoeft dat geen probleem te zijn. Mondelinge verdediging wordt belangrijker. Het gaat om inzicht, niet om het medium waarmee dat inzicht is verworven.
Wat hoopt u bereikt te hebben tegen het einde van uw mandaat?
Een cultuuromslag. Een veilige omgeving zonder grensoverschrijdend gedrag. Een lagere werkdruk. En een universiteit die haar kerntaken met excellentie blijft vervullen, gedragen door welzijn, diversiteit en duurzaamheid. Maar bovenal: ik wil dat de UGent een plek blijft waar vrij denken mogelijk is. Waar debat gevoerd wordt op basis van argumenten. Waar wetenschap en menselijkheid hand in hand gaan.
Als rector zal u daarbij moeilijke beslissingen moeten nemen. Wat is daarbij uw persoonlijke kompas?
Ik ben vrijzinnig humanistisch van overtuiging. Maar ik wil een universiteit leiden waar elke overtuiging welkom is, zolang ze niet dogmatisch is. Vrij denken is voor mij essentieel. En dat betekent ook: het debat aangaan, luisteren, en verantwoordelijkheid nemen. Als rector zal ik nooit alleen beslissen. We hebben raden, commissies, overlegstructuren. Maar ik zal wel altijd het vrije denken en het vrij onderzoek verdedigen. Want als dat verdwijnt, verdwijnt de kern van wat een universiteit moet zijn.
Lees ook: “Humanisme zal praktisch zijn, of het zal niet zijn”