Chronische stress put ons uit. In een wereld van voortdurende prikkels en druk om te presteren, is het essentieel om een balans tussen energievreters en energiegevers te vinden. Aan de hand van praktische tips en tricks ontdek je hier hoe fysieke en mentale zelfzorg je veerkracht versterken en je energie terugbrengen.
Ine Vandeweyers
De juiste dosis stress
In een gesprek met De Tijd in 2014 formuleerde Paul Verhaeghe, hoogleraar klinische psychologie en psychoanalyse, het zo: “Stress is de stoflong van de eenentwintigste eeuw.” Stress an sich is nochtans niet slecht. Zonder stress verveel je je of slaap je. Met de juiste dosis stress zit je in de flow en lever je je beste prestaties. Je stresssysteem beschermt je ook. Als je oog in oog met een tijger komt te staan, redt de vecht-of-vluchtreactie (hopelijk) je leven.
Het is chronische stress die je ziek maakt. In tijden van het altijd bereikbaar moeten (?) zijn, het verwerken van een voortdurende informatiestroom (via duizend-en-een kanalen) en het verheerlijken van de hustle-cultuur (druk druk druk) gaan alle alarmbellen af. Laat je niet langer door andermans verwachtingen sturen, maar bepaal zelf wat jij belangrijk vindt.
“Een stresserende periode is helemaal niet erg, als er daarna weer voldoende tijd voor herstel is”
Een gezond levenspatroon
Hoe doe je dat, goed voor jezelf zorgen? Het is in de eerste plaats belangrijk om op zoek te gaan naar balans. Een stresserende periode is helemaal niet erg, als er daarna weer voldoende tijd voor herstel is. In de eerste eeuw wist de Romeinse dichter Juvenalis het al: “Mens sana in corpore sano.” Of een gezonde geest in een gezond lichaam. Het fysieke en psychische zijn geen van elkaar losstaande entiteiten.
Fysieke zelfzorg is essentieel bij stress. Dan gaat het over klassiekers zoals een gezond en evenwichtig voedingspatroon. Een dieet met weinig verzadigde vetten en veel omega 3-vetzuren (te vinden in onder andere vis) zorgen voor een lagere kans op stressgerelateerde psychiatrische aandoeningen en voor een positief effect op zowel fysieke als mentale gezondheid. Het is daarnaast belangrijk om voldoende te bewegen. Regelmatig bewegen reduceert stress en verbetert je psychische welzijn. Een verstoorde slaap zorgt dan weer voor een daling van positieve emoties en een stijging van stress.
Het gebruik van middelen beperk je best. Onze lever geeft altijd prioriteit aan de afbraak van lichaamsvreemde, giftige stoffen. Als je graag een glaasje drinkt om te ontspannen, blijven stresshormonen langer in je lichaam aanwezig en ga je pas later in herstelmodus. Met middelen bedoelen we ook medicatie. Hoe vaak neem je pijnstillers om stresssymptomen zoals hoofdpijn te onderdrukken? Het zijn lapmiddelen, terwijl je lijf heel duidelijk communiceert dat het rust nodig heeft in plaats van een paardenmiddel om te blijven doorgaan. Neem voor onderbouwde tips en tricks voor een gezond leven zeker eens een kijkje op de website van het Vlaams Instituut Gezond Leven.
Zenuwstelsel in balans
Als we stress hebben, wordt ons sympathische zenuwstelsel geactiveerd. Het bereidt ons voor op actie. Om te vechten of te vluchten als die tijger voor je staat, of te handelen bij een naderende deadline op je werk. Als de stressor of stressfactor is verdwenen (we zijn veilig, de deadline is gehaald), komt ons parasympathische zenuwstelsel op gang, verantwoordelijk voor rust en herstel.
In de huidige maatschappij zijn er veel kleine, vage stressoren die in de loop van ons leven sluimeren en zich opstapelen. Alle verwachtingen van buitenaf, maar ook die die we aan onszelf opleggen, de fomo (fear of missing out), alle informatie die ons voortdurend overspoelt. Allerlei mails, WhatsAppberichten, socialemediaposts, notificaties van je favoriete nieuwssites, Fitbitverwittigingen dat je het laatste uur nog niet hebt bewogen … schreeuwen om je aandacht.
De verkoop van zelfhulpboeken swingt de pan uit. Geluk is maakbaar, toch? Alles is mogelijk. The sky is the limit. In die setting is ons parasympathische zenuwstelsel soms wat verlegen en heeft het een duwtje in de rug nodig. Ademhalingsoefeningen, meditatie of mindfulness kunnen soelaas brengen. Ga op zoek naar wat jou ontspant. En leg je smartphone misschien even uit het zicht. Een succesformule is trouwens om de natuur in te trekken. De aanwezigheid van groen, ook starend uit je raam, heeft een stressverlagend en kalmerend effect.
“Waar word je blij van, wat laadt je batterijen op? Wat zuigt de vreugde uit je leven, wat geeft je een vermoeid of leeg gevoel?”
Energiegevers en energievreters
In je zoektocht naar een leven in evenwicht kan het helpen om een overzicht te maken. Lijst je energiegevers op. Waar word je blij van? Wat laadt je batterijen op? Neem tegelijkertijd ook je energievreters onder de loep. Wat zuigt de vreugde uit je leven? Wat geeft je een vermoeid of leeg gevoel? Als je daar zicht op hebt, is de boodschap eenvoudig. Probeer meer in te zetten op energiegevers dan op -vreters. Weet je niet goed wat nu precies energie geeft of vreet? Houd dan een energiedagboek bij en zoek naar tendensen.
Door de dagelijkse drukte van het bestaan en de lange to-dolijsten verliezen we onszelf en wat ons zin geeft in het leven, soms een beetje. Sta een keer stil bij jezelf. Wat vind je belangrijk? Wat zijn voor jou waardevolle ervaringen? Waar gaan je ogen van blinken? Wat deed je graag als kind? Het geeft energie als je kan inzetten op wat je graag doet. Daarnaast is alles wat je goed kan, eveneens energiegevend. Wat zijn je talenten? Vraag het ook eens aan anderen. Kan je je kwaliteiten wel voldoende inzetten in je leven, in je job?
Ook met je energievreters kan je nog verder aan de slag. Wat kan ik minder doen of uit mijn leven schrappen? En als iets buiten je controle valt, kan je dan loslaten en accepteren? Want het is wat het is. Je kan in de file evengoed meezingen met de radio en het passerende weiland bewonderen. Beter dan je te ergeren en vooral minder stresserend.
Minder doen met meer focus
Wat hier wordt opgesomd, wist je misschien al. Hoe komt het dan dat het zo moeilijk is om goed voor jezelf te zorgen? Het is dat stemmetje in je hoofd dat zegt: “Als ik niets doe, ben ik lui”, “Ik mag niemand teleurstellen”, “Zelf doe ik het beter”, “Denken aan jezelf is egoïstisch”, “Hulp vragen is zwak” … Gedachten die ons zijn ingeprent door onze opvoeding, door hoe onze maatschappij naar tijd en efficiëntie kijkt.
Wat als je accepteert dat je niet alles kan doen? Waarvoor kies je dan? Aandachtmanagement in plaats van tijdmanagement, of minder doen maar met meer focus. Hoe wil jíj je leven doorbrengen? Alleen maar met alles wat je moet of denkt te moeten doen, of met wat je écht wil doen? Want, zoals Anouck Meier het zo helder stelt in haar boek, op een dag ben je dood.
Lees hier andere artikels over zelfzorg.
Heb je nood aan een gesprek, dan kan je altijd terecht in een huisvandeMens in je buurt.