Vrijzinnig humanistische consulenten van de Stichting voor Morele Bijstand aan Gevangenen geven individuele morele bijstand aan gedetineerden. Zij bieden een luisterend oor binnen een echte vertrouwensrelatie. In deze column getuigen moreel consulenten van SMBG over hun ervaringen.
Bijna altijd wanneer ik de inhoud van mijn werk als moreel consulent aan iemand uitleg, komt er een moment waarop men denkt dat ik een therapeut ben. Terwijl dat dus niet zo is.
Ik begrijp de verwarring wel, omdat er treffende overeenkomsten zijn met wat een therapeut doet, zoals praten met mensen in een probleemsituatie. Die situatie is ook vaak een gesprekspunt en bij onze gesprekspartners kan de hoop leven dat onze gesprekken ergens toe leiden, dat er een oplossing zal komen.
Toen ik in 2009 met deze job begon, werd het me echter snel duidelijk dat ik me heel wat frustratie zou besparen als ik niet hoopte op een zichtbare verandering bij de mensen met wie ik spreek. Ik zag in dat velen van hen met een cluster van problemen zitten waar ik gewoon geen antwoord op heb. Tegelijkertijd voelde ik dat mijn houding op mijn werk geen je-m’en-foutistisch cynisme kon inhouden, dat mijn gesprekspartners op die manier niets aan onze gesprekken zouden hebben, maar vooral dat dat voor mijn eigen mentale gezondheid een slecht idee zou zijn.
Maar welke waarde zit er dan wel in onze gesprekken? Een eenvoudig, maar helder antwoord kan zijn: nabijheid.
Ik ga enkele jaren terug in de tijd, naar de ‘naakte cellen’ of isoleercellen van een van de gevangenissen waar ik toen werkte. Er zat een man in die ik al enkele maanden sprak. Ik noem hem hier Jan. En de gesprekken die ik met hem had, werden niet echt door veel diepgang gekenmerkt, maar ik merkte wel altijd dat hij graag had dat ik langskwam.
Enkele dagen voor mijn bezoek raakte hij betrokken bij een vechtpartij; een situatie die al enkele keren was voorgevallen in de korte tijd dat ik hem kende. Gesprekken aan de naakte cel zijn niet mijn favoriete bezigheid. Vaak mag de celdeur niet open en moet je zolang het gesprek duurt, het winket – het luikje in de deur – in de lucht houden, terwijl je voorovergebogen alleen flarden opvangt van wat je gesprekspartner probeert te zeggen. Die dag was echter anders, de dienstdoende cipier wist me te vertellen dat Jan rustig was en dat ik een gesprek met hem in de naakte cel mocht hebben.
Dat had ik nog nooit meegemaakt. Plots zat ik samen met Jan op de matras in de naakte cel. Voor mij was het speciaal om het gesprek zo te voeren en ik was dan ook nog wat aan het acclimatiseren toen het begon. Al snel ging het over de reden waarom hij daar zat en Jan verraste me toen hij strak voor zich uit starend zei: “Het is erg om te beseffen, maar eigenlijk kunnen ze me hier niet mee straffen, want ik voel het niet meer. Het is hier voor mij niet beter of slechter dan in mijn cel.”
Ik voelde toen een grote kwetsbaarheid bij hem. Het is één ding om je zo te voelen, het is nog een stap verder om het te bekennen aan iemand die je amper kent. Ik voelde dat Jan het heel hard apprecieerde dat ik op dat moment bij hem was, dat hij me dit kon toevertrouwen en wist dat ik daar niet allerlei conclusies uit zou trekken of niet tegen zijn wil zou gaan graven naar wat er ‘dieper’ zat.
Het vertrouwen was de vorige maanden gegroeid door de vele misschien ‘banale’ gesprekken, waarin ik toonde dat ik daar niet zat om hem te veranderen of over hem te oordelen, geen therapeut voor hem wilde zijn, maar gewoon bij hem wilde zijn.
Om privacyredenen getuigen moreel consulenten anoniem en zijn alle namen van gedetineerden schuilnamen.
Aan de slag als vrijwillig moreel consulent?
Interesse om als vrijwillig moreel consulent actief te zijn in een gevangenis of een detentiehuis? Stuur je motivatiebrief en curriculum vitae via admin@smbg-famd.be naar de Stichting voor Morele Bijstand aan Gevangenen. Meer informatie over SMBG vind je online en op Facebook.
Lees hier meer over de morele dienstverlening in gevangenissen.
Lees hier meer columns van moreel consulenten bij SMBG.