Vrijzinnig humanistische consulenten bij Defensie geven vooral individuele morele bijstand. Ook op missie is er telkens een moreel consulent aanwezig die een luisterend oor is voor de militairen. Emmanuel Reynaerts is moreel consulent en geeft een inkijk in zijn werk.
Maart 2021. Midden in de coronaperiode. Ik ben aan boord van een Belgisch fregat. We varen op de Middellandse Zee richting het Suezkanaal. Het fregat maakt deel uit van een vloot rond het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle. Iedereen is druk bezig met operationele taken.
Buiten is het mooi weer, met weinig wind en een relatief platte zee. Niet alleen goed voor het handelsverkeer en de vissers, maar ook aantrekkelijk voor de pleziervaart. Er is dus veel volk op zee en het is oppassen geblazen op de brug. Ineens wordt het extra druk aan boord. Via de radio komt het bericht binnen dat er ‘mensen aan het kajakken zijn’ in de Straat van Gibraltar, een zeestraat van slechts vijftien kilometer breed waar al het verkeer van de Atlantische Oceaan richting het Suezkanaal doorvaart. Eigenlijk is niemand verrast. Soortgelijke verhalen horen we dagelijks via de nieuwsdiensten. Iedereen vermoedt dan ook dat het om migranten gaat die de tocht wagen. Bij goed weer is dat een bekende route voor mensen die hun land ontvluchten en een beter leven in Europa zoeken. Maar het is nog niet zeker. Het fregat zal zich over de veiligheid van de ‘kajakkers’ ontfermen in afwachting van de komst van de Spaanse kustwacht.
Dat gebeuren heeft intern voor veel discussies gezorgd, maar wat bij mij lang is blijven nazinderen, is de vraag: wat drijft mensen om voor een nieuw leven te kiezen, zelfs als daar grote risico’s aan vasthangen. Ik wil het hier niet specifiek hebben over migranten die op een beter leven hopen ver weg van de uitzichtloosheid van hun thuissituatie, maar wens integendeel de vraag open te trekken naar allen die voor een ‘frisse start’ kiezen. Mijn vraag is dus meer filosofisch van aard dan sociaal, maatschappelijk en/of economisch. Kan je alles achter je laten, inclusief slechte en mooie ervaringen, en een nieuw leven beginnen zonder wat je achterlaat, deels of volledig mee te nemen? Is het wenselijk? Is het nieuwe leven een aanvulling op het bestaande of een totaal nieuw gegeven?
Het is een vraag met veel antwoorden, maar ik beperk me tot volgende gedachte: hoe je het ook wendt of keert, volgens mij blijft het verleden een onderdeel van zowel het heden als de toekomst. Je kan je tegen het verleden verzetten of je kan het net omarmen. Maar het bestaan van het verleden kan je niet negeren.
Moet je dan met het verleden omgaan zoals je met pijn kan omgaan? Ik refereer in dat verband aan een citaat van Cicely Saunders, verpleegkundige en arts, met betrekking tot palliatieve zorg: “Nadat we ons ten volle hebben ingespannen om de fysieke pijn en symptomen onder controle te krijgen, zouden we er gemakkelijk toe verleid kunnen worden om de spirituele pijncomponent op dezelfde manier aan te pakken. Alleen een klein deel van de spirituele pijn, met name de onrealistische angst- en schuldgevoelens, kan worden gecontroleerd; het overgrote deel zal maar oplossen als ze naar boven gebracht en doorleefd kan worden, als de pijn zelf de tijd krijgt om naar een nieuw inzicht te groeien.”
Op basis van bovenstaande zou je kunnen stellen dat het verleden doorleefd moet worden. Je kan dus geen afstand van het verleden nemen, maar je moet ook niet in het verleden blijven staan. Je moet groeien naar een nieuw inzicht waar verleden, heden en toekomst samen hun plaats krijgen. En dan overvalt me de vraag: zouden ‘mijn’ kajakkers daar ook zo over gedacht hebben?
Lees hier meer over de morele dienstverlening bij Defensie.
Lees hier meer columns van moreel consulenten bij Defensie.