De strijd om identiteit
Artikel verschenen in demens.nu/ Magazine jg14 nr2. Lees hier meer artikels over ‘taboes’.
Tijdens zijn inauguratie verklaarde de Amerikaanse president Donald Trump dat er in de Verenigde Staten alleen mannen en vrouwen zijn. Het geslacht is louter afhankelijk van de geslachtscellen die men bij conceptie produceert en is bovendien onveranderlijk, aldus zijn decreet. Trans personen worden uitgewist, programma’s die lgbtqia+-jongeren ondersteunen gaan op de schop en gender is voortaan een valse ideologie die niet gepromoot mag worden.
Wouter Goemaere
De VS versus de Wetenschap
Dat dit nieuwe beleid de wetenschap miskent, staat buiten kijf. Het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Nature publiceerde in 2018 al dat geslacht veel complexer is dan alleen man en vrouw. Louter uitgaan van de geslachtscellen bij de conceptie of bevruchting, is problematisch, in de eerste plaats omdat zij op dat moment nog niet gevormd zijn. Het uiteindelijke geslacht is een complex samenspel van allerlei seksekenmerken zoals de mate waarin men testosteron en oestrogeen produceert, de chromosomen (XX, XY …) en de geslachtsorganen. De biologie zal niet plooien omdat de president van de VS het anders ziet.
Ondanks dat de nieuwe regering het belang van gender ontkent, plant ze in haar onderwijsprogramma een uiterst strikt genderbeleid. In plaats van vrijheid en zelfbeschikking voorop te stellen, moeten jongeren in strakke genderpas lopen. Met het decreet ‘Ending Radical Indoctrination in K-12 Schooling’ wil Donald Trump de verspreiding van ‘gelijkheids- en gendertheorie’ in het basis- en secundair onderwijs tegenhouden. Scholen die daarover lesgeven, kunnen fluiten naar hun federale financiering. Het decreet legt zelfs de basis voor de vervolging van leerkrachten die jongeren in hun ‘sociale transitie’ bijstaan. Sociale transitie kan bijvoorbeeld inhouden dat een leerling een nieuwe naam aanneemt (Jane/James), andere voornaamwoorden gebruikt (hij/haar/hun) of zich anders kleedt dan ‘normaal’ voor het geboortegeslacht. Jongeren die met hun genderidentiteit in de knoop liggen, staan er meer dan ooit alleen voor.
De conservatieve weerstand tegen genderdiversiteit is niet verrassend. Mensen die losbreken van de sociale begrenzingen van hun geslacht, vormen namelijk een gevaar voor de sociale orde. Al eeuwen houdt de binaire man-vrouwsplitsing een hiërarchie in stand. In 2022 verdienen vrouwen in de VS gemiddeld 18% minder per uur dan hun mannelijke collega’s, aldus cijfers van het Pew Research Center. In Europa is dat 12,7% minder en in België een betere, maar nog steeds significante 5%, zie Statbel, het Belgische Statistiekbureau.
Ook buiten het werk krijgen normuitdagers vaak met spot en verzet te maken. Een sterke Algerijnse vrouw die uitblinkt in het boksen, een trans vrouw die aan een dartscompetitie voor vrouwen meedoet, een man die in het weekend als drag optreedt of een non-binaire persoon, ze voelen als een bedreiging voor zij die de binaire standaard gebruiken om aan de top te blijven. (lees verder onder de foto)
Extreemrechts in de wereld
De herverkiezing van Trump geeft een zorgwekkende boost aan rechts-extremisme wereldwijd. In zijn kielzog neemt hij immers de vaandeldragers van Big Tech met zich mee. De eigenaars van Amazon, Meta, Google, X en Apple kochten zichzelf een ereplaats bij de inauguratie van de nieuwe president. Intussen kondigde Meta al aan dat het zijn samenwerking met factcheckers stopzet en extreme meningen en haatdragende taal veel minder zal modereren. Niet veel later bracht Elon Musk, eigenaar van X en vurig antitransactivist, een nazigroet op Trumps inauguratierally. Het digitale klimaat dreigt op korte tijd immens op te warmen voor kwetsbare groepen als de lgbtqia+-gemeenschap.
Die conservatief-reactionaire beweging heeft ook haar evenknie in Europa. In Polen verklaarde ongeveer een derde van het land zich tot lgbt-vrije zone onder de vorige regering. In 2021 voerde premier Viktor Orbán in Hongarije een wet in die het ‘promoten’ van homoseksualiteit verbiedt. Ook het onderwijs is er gemuilkorfd door een verbod op lesmateriaal dat gender- en seksuele diversiteit bespreekt. De Hongaarse premier schuwt daarbij de oorlogsretoriek niet. In 2023 sprak hij over een lgbt+-offensief dat de christelijke identiteit van Europa bedreigt. In Italië diende een openbare aanklager, eveneens in 2023, een verzoek in om het ouderschap van 33 koppels van hetzelfde geslacht te schrappen. Extreemrechtse partijen wakkeren haat en polarisatie aan tegenover iedereen die afwijkt van de heteronormatieve standaard.
De reactionaire beweging wordt gestuwd door een enorme geldmachine. Een uitgebreid netwerk van conservatieve en religieuze organisaties en politici probeert achter de schermen de publieke opinie te beïnvloeden. Het Europese ‘Tip of the Iceberg’-rapport bracht voor het eerst een deel van die financiering in kaart, over de periode van 2009 tot 2018. Het onderzoek traceerde geldstromen vanuit Rusland, de Verenigde Staten en van binnen Europa. De opstellers van het rapport, het Europees Parlementair Forum voor Seksuele en Reproductieve Rechten, identificeerden 117 organisaties waarvan ze er 54 grondig uitspitten. Voor de onderzochte periode kwam men uit op een totaal van 707,2 miljoen dollar die in de strijd tegen seksuele en reproductieve rechten in Europa werd ingezet. En dat is volgens de onderzoekers een uiterst conservatieve schatting. De beperkte dataset, een gebrek aan transparantie, onduidelijke financieringsstromen en niet-financiële steun verbergen wat er nog dieper onder de oppervlakte schuilt. (lees verder onder de foto)
Ondertussen in België
België is ook niet immuun voor politieke beïnvloeding, zoals bleek uit de ‘Evras’-protesten in Franstalig België in 2023. Evras staat voor éducation à la vie relationnelle, affective et sexuelle. De regering van de Franse Gemeenschap, de Federatie Wallonië-Brussel, besloot om van seksuele voorlichting een verplicht onderdeel van het schoolcurriculum te maken, en dat voor twee uur in het zesde leerjaar en het vierde middelbaar. Ten behoeve van die lessen bracht men een (niet-verplichte) Evras-gids voor opvoeders, begeleiders en leerkrachten uit. De gids biedt hen handvaten om vragen van kinderen en jongeren te beantwoorden. Ook gender en identiteit komen daarin aan bod. Een leerkracht moet bijvoorbeeld kunnen uitleggen dat gender en geslacht niet hetzelfde zijn, dat er ook meisjes zijn die voetballen of jongens die liever met een pop spelen, enzovoort. Maar al snel verspreidde een massa desinformatie zich als een olievlek over sociale media. Leerkrachten zouden kinderen leren hoe ze moeten masturberen of hen aansporen om van geslacht te veranderen. Dat ontspoorde in protestmarsen in Brussel en zelfs brandstichtingen in scholen in Charleroi. Gelukkig hield de regering voet bij stuk en kwamen de verplichte lesuren en de gids er.
Het genderdebat kreeg ook een centrale plaats tijdens de verkiezingen van 2024. In het VRT-programma Eerste keus vertelde Tom Van Grieken, voorzitter van Vlaams Belang, aan een trans jongen dat wanneer een man zich als vrouw verkleedt of omgekeerd, het niet zo erg is dat daarmee wordt gelachen. Als hij een belachelijk kostuum aantrekt, zouden ze hem immers ook uitlachen. De jongen zelf werd daarna online belaagd tot op het punt dat hij zijn sociale media moest afsluiten. Op een andere school vroeg een leerling zich af of er in de klas überhaupt over gender en geaardheid moet worden gesproken. Een standpunt dat in ieder geval op bijval van Vlaams Belang-kopstuk Chris Janssens kon rekenen. De grote meerderheid van de leerlingen deelde zijn mening.
Vandaag staat België derde op de Rainbow Index, een jaarlijkse statistiek die de wettelijke bescherming van lgbti+-personen in 49 Europese landen meet, opgemaakt door ILGA-Europe. Die positie is echter nog geen garantie voor een inclusieve samenleving. Getuige de erg verontrustende cijfers over geweld tegen lgbtqia+-personen. Een bevraging van het UZ Gent en het Transgender Infopunt uit 2020 biedt ons een nulmeting. Kort samengevat, meer dan één op drie respondenten heeft in de twee jaar voor de bevraging fysiek geweld ervaren. Dat gaat van trekken, sleuren en duwen tot zware agressie. Van de bevraagden gaf 93% aan slachtoffer van verbaal en psychologisch geweld te zijn geweest. Maar liefst 65% heeft in dezelfde periode met seksueel geweld te maken gehad. De impact van dat geweld blijkt ook uit de prevalentie van zelfmoordgedachten: 70% zou daar ooit ernstig over hebben nagedacht. (lees verder onder de foto)
Alarmbellen
Wanneer politici zich uitspreken over waar de wetenschap wel of niet gelijk heeft, moeten er alarmbellen afgaan. De obsessie van extreemrechts om op die manier de scheiding tussen mannen en vrouwen te handhaven, duwt een hele groep mensen die zich daar niet thuis voelt naar de marge. En net daar worden zij weer kwetsbaar. Gender als een taboe behandelen, leidt tot meer uitlachen, meer geweld en uiteindelijk een verschraling van de realiteit. Want door het te ontkennen, gaat het niet verdwijnen.