Wie vandaag naar onderwijs kijkt, krijgt vaak de indruk dat het draait om toetsen, rankings en grafieken. Maar wie onderwijs reduceert tot cijfers en rendement, vergeet waar het écht om gaat: maximale kansen, brede ontwikkeling, burgerschap, wederzijds respect en vooral kritische zin.
Raymonda Verdyck, voorzitter demens.nu/
Bij de start van het nieuwe schooljaar is het goed om stil te staan bij wat onderwijs werkelijk moet zijn: een vrijplaats voor kritisch denken, voor het bevragen van de wereld, voor het zoeken naar waarheid. Maar die vrijheid staat onder druk. Wereldwijd zien we hoe evidenties die jarenlang vanzelfsprekend waren, zoals de gelijkheid van vrouwen en mannen, de wetenschappelijke oorsprong van het leven of de vrijheid om over seksualiteit te spreken, steeds vaker ter discussie staan. Niet door nieuwe inzichten, maar onder invloed van ideologie, religie of politieke druk.
Onderwijs mag nooit een speelbal worden van dogma’s. Het moet een plek zijn waar feiten primeren op overtuigingen, waar jongeren leren te twijfelen, te onderzoeken en hun mening te vormen op basis van kennis en empathie. Dat is geen luxe, dat is de kern van een democratische samenleving.
De Belgische filosoof Leo Apostel, wiens honderdste geboortejaar we deze week herdenken, begreep dat als geen ander. In de eerste les die ik bij hem volgde, gebruikte hij een ogenschijnlijk religieus raadsel: “Kan God een steen maken die Hijzelf niet kan tillen?” Niet om geloof te bespotten, maar om jongeren logisch te leren redeneren. Hij moedigde een open geest aan, kritisch denken, en wees de weg naar het belang van logica, vrij wetenschappelijk onderzoek en humanistische waarden.
Die waarden zijn vandaag urgenter dan ooit. Want wat blijft er over van democratie als feiten niet meer gedeeld worden? Als wetenschap wordt afgedaan als opinie? Als algoritmes ons opsluiten in filterbubbels en complottheorieën miljoenen mensen bereiken?
Dat alles raakt rechtstreeks aan het onderwijs. Want als jongeren niet leren om feiten van meningen te onderscheiden, om kritisch te denken en om zich te wapenen tegen desinformatie, dan verliezen we meer dan kennis. Dan verliezen we de fundamenten van een vrije samenleving.
Daarom moeten we onderwijs blijven verdedigen als een vrijplaats voor het vrije denken. Als vrijzinnig humanisten pleiten wij voor respect voor alle overtuigingen, maar nooit ten koste van de vrijheid om te onderzoeken, te bevragen en te leren. Onderwijs moet jongeren uitrusten met kennis, nuance en de moed om van mening te veranderen wanneer feiten dat vereisen. Het moet hen leren dat wij samen verantwoordelijkheid kunnen nemen. Voor elkaar, voor onze planeet, voor de toekomst.
Lees ook:
“Toen ik met mijn leerlingen naar de plek ging waar Fabian stierf, werd het heel stil”
“Leerlingen moeten zich veilig voelen”