Inspiratie voor de lessen niet-confessionele zedenleer
Verschenen in demens.nu/ Magazine jg14 nr2, in het kader van het dossier ‘Voorbij het taboe‘. Meer ‘Doordacht’ hier.
Bert Goossens en Christophe Van Waerebeke
Gezegd
“Taboevoorschriften waren het eerste recht.” – Sigmund Freud, Oostenrijks-Hongaarse arts, grondlegger van de psychoanalyse.
“Ik haat privileges en monopolies. Wat niet met de massa gedeeld kan worden, is voor mij taboe.” – Mahatma Gandhi, Indiase denker en politicus.
“Het strengst gehandhaafde van alle bekende taboes is het taboe tegen het weten wie of wat je werkelijk bent achter het masker van je schijnbaar afgescheiden, onafhankelijke en geïsoleerde ego.” – Alan Watts, Britse filosoof, schrijver en anglicaanse priester.
“Het is waarschijnlijk dat taboewoorden in de rechterhersenhelft worden opgeslagen. Massale beroertes in de linkerhersenhelft of de volledige chirurgische verwijdering van de linkerhersenhelft kunnen mensen achterlaten met geen enkel gearticuleerd spraakvermogen, behalve het vermogen om te vloeken, clichés en songteksten te spuien.” – Steven Pinker, Canadees-Amerikaanse taalkundige en experimenteel psycholoog.
“Niets is zo uitdagend als het verbod en het taboe – bedoeld om ons af te weren, trekt het ons juist aan.” – Ger Groot, Nederlandse schrijver en filosoof.
“We leven in deze vreemde schizocultuur, waar seks overal in de media is en je tegelijkertijd niet met je vrienden gaat zitten praten over wat je gisteravond in bed hebt gedaan. Ondanks de alomtegenwoordigheid van seks, is het nog steeds een taboe als het om alledaagse gesprekken gaat.” – Mary Roach, Amerikaanse journaliste en schrijfster.
In de klas
Onderzoeksopdracht: Kies een taboe uit een bepaalde cultuur of tijdsperiode en onderzoek hoe en waarom het ontstond, of het nog steeds bestaat, en wat de gevolgen zijn van het doorbreken ervan.
Debatopdracht: Verdeel de klas in twee groepen en laat hen debatteren over de stelling: ‘Niet alle taboes moeten worden doorbroken.’ Elke groep bereidt argumenten voor en verdedigt het standpunt van de groep.
Reflectieopdracht: Beschrijf een taboe dat in je omgeving speelt, bijvoorbeeld op school, thuis of in je cultuur. Hoe beïnvloedt dat taboe je gedrag en het gedrag van mensen uit je buurt? Vind je dat het taboe behouden of doorbroken moet worden? Waarom?
Humor
Praten over taboes is niet altijd makkelijk. Humor kan helpen, zo bewijst comedian Philippe Geubels in het VRT-programma Taboe. Meer op VRT MAX.
Kan jij met alles lachen? Moet je met alles kunnen lachen? Welke onderwerpen voelen voor jou ‘taboe’ aan? En hoe kan je dan het taboe rond die onderwerpen doorbreken?
Bevrijding
Wist je dat de opvatting om ons in het Westen van taboes te bevrijden, pas in de jaren zestig en zeventig van de negentiende eeuw in zwang raakte? In die tijd werd opgeroepen tot het verwerpen van taboes, vanuit het idee om het individu te bevrijden van de onderdrukkende samenleving. Twee protagonisten daarvan waren John Stuart Mill met zijn liberalisme en Sigmund Freud met zijn psychoanalytische ideeën.
De Britse filosoof en econoom John Stuart Mill thematiseerde de sociale dwang die uitgaat van de heersende denkbeelden en gevoelens eerder dan via politieke onderdrukking, en hield een pleidooi voor individuele vrijheid en ontplooiing.
De Oostenrijks-Hongaarse arts Sigmund Freud waarschuwde voor een teveel aan taboes in een samenleving, wat bij mensen tot neuroses kan leiden. Om taboes te doorbreken verwees Freud naar de sublimerende kracht van dromen, humor en fantasieën.
Lees meer in het essay Over vrijheid uit 1869 van John Stuart Mill en in Totem en taboe uit 1912 van Sigmund Freud.
Lees ook online: Weg met alle taboes! Kan dat wel?, Annette van der Elst, Filosofie Magazine, 20 januari 2009.
Oorsprong
Wist je dat het woord ‘taboe’ pas in 1780 in West-Europa in gebruik is genomen?
Het woord stamt uit Polynesië, waar ‘tapu’ of ‘tabu’ staat voor een religieus verbod op bepaalde plaatsen, voorwerpen, personen of acties. We vinden het voor het eerst terug in de geschriften van de Britse ontdekkingsreiziger en cartograaf James Cook.
Vrijzinnig humanisme in de klas: meer weten?
Ben je geïnteresseerd in niet-confessionele zedenleer? Als leerkracht, leerling of ouder? Neem een kijkje op nczedenleer.be, hét informatiepunt over het vak ncz met inspiratie en ondersteuning voor leerkrachten en leerlingen.
Lees ook ‘Een bank vooruit': leerkrachten niet-confessionele zedenleer vertellen over hun vak, verschenen in demens.nu/ Magazine.