“Maak er een moment van met échte autonomie, waarbij kinderen zelf iets mogen zeggen over de wereld waarin ze opgroeien.” Film- en theaterregisseur Nic Balthazar (61) staat stil bij zijn lentefeest en feest vrijzinnige jeugd en bij wat ze hebben betekent voor zijn leven.

Nic Balthazar is televisiemaker, film- en theaterregisseur, presentator en klimaatactivist. Zijn recente ‘Feelodrome’ is een interactieve theatervoorstelling waarin mentale zelfzorg en verbondenheid centraal staan.

Jij deed je lentefeest in 1973 in Gent. Wat is je van die bijzondere dag bijgebleven?

Nic: Mijn lentefeest was eigenlijk het begin van alles. Ik was acht en kreeg samen met andere kinderen een bijzondere kans. Onder leiding van regisseur Eva Bal maakten we een theaterstuk, ‘Vreemd kind in je straat’. Het verhaal ging over een meisje met groene haren dat nergens echt welkom was. Een ogenschijnlijk eenvoudig gegeven, maar in werkelijkheid een slimme metafoor voor racisme en onverdraagzaamheid. Ik kan die liedjes vandaag nog altijd meezingen.

Het was eigenlijk ongezien. Kinderen die zélf op een podium stonden om iets aan andere kinderen te vertellen. Geen brave ‘opzegversie’ van wat grote mensen hadden bedacht, maar een verhaal dat echt van ons was. Alsof we samen ontdekten: hé, wij kunnen ook een boodschap brengen, wij mogen ook spreken. Het stuk bleek zo sterk en relevant dat het later in een professionele context werd hernomen, met onder meer Josse De Pauw. Sommige kinderen, onder wie ikzelf, mochten in die latere versie meespelen.

Je hebt toen als jonge kerel koningin Fabiola mogen ontmoeten. Hoe is dat gebeurd?

Nic: We trokken met het theaterstuk door Europa en later zelfs naar de Verenigde Staten. Daar ontmoetten we koningin Fabiola bij een van onze optredens. Het was een waanzinnig avontuur. Naar Amerika vliegen was toen iets wat niet veel mensen meemaakten. Plots stonden wij daar. Het gezelschap schopte het zelfs tot optredens op Broadway in New York. Dat was het begin van mijn liefde voor theater. Dankzij mijn lentefeest en feest vrijzinnige jeugd heb ik die passie voor theater en later voor film mogen ontdekken.

Was je je toen al bewust van die vrijzinnige waarden?

Nic: Ik ben opgegroeid in wat ik lachend ‘een vrijzinnig nest met twee papenvreters’ noem. Vrijzinnigheid zat gewoon in ons dagelijkse leven. We vierden kerst, mét boom en krans aan de deur. Maar als ik vroeg waarom, werd steevast gezegd: “Kerst is de winterzonnewende, een heidens feest dat later werd overgenomen.” Dat kritische denken zat er altijd in. Tegelijk probeerde ik soms al eens te rebelleren tegen die vanzelfsprekendheid. Dan grapte ik dat ik godsdienst zou gaan volgen. Dat is er natuurlijk nooit van gekomen, maar het typeerde wel de sfeer: er mocht gedacht en gekozen worden.

Dankzij mijn leerkrachten zedenleer leerde ik echt nadenken over die vrijzinnige waarden. In het theaterstuk zaten die waarden eigenlijk ook al vervat. We spraken over uitsluiting en racisme op een moment dat dat maatschappelijke debat minder luid werd gevoerd dan vandaag. Het verhaal liep goed af, maar de boodschap was duidelijk en relevant: verschil hoeft geen bedreiging te zijn.

Is er iets uit die periode dat je pas later écht bent gaan begrijpen?

Nic: Wat ik pas later heb beseft, is hoe kwetsbaar die waarden zijn. Als kind vond ik ze vanzelfsprekend. Maar als ik nu kijk naar de extreemrechtse ideologieën, de onverdraagzaamheid in de samenleving, religies die de vrijheid van denken en doen beperken …, dan is het duidelijk dat vrijzinnige waarden geen vanzelfsprekendheid zijn en dat die rechten nooit definitief verworven zijn. Dat besefte ik als kind natuurlijk nog niet.

“Een kind dat ontdekt: ik mag denken, spreken en dromen. Als je dat op jonge leeftijd mag ervaren, kan dat een heel leven richting geven”

Hoe zou een lentefeest er vandaag de dag voor jou mogen uitzien?

Nic: Ik heb ondertussen verschillende feesten meegemaakt: bij mijn eigen kinderen, neefjes en nichtjes … Wat me soms opvalt, is dat volwassenen graag uitleggen hoe het leven in elkaar zit. Maar moet het feest niet in de eerste plaats van de kinderen zelf zijn? Geef hen het woord. Laat hen creëren, spelen, zingen. Maak er een moment van met échte autonomie, waarbij ze zelf iets mogen zeggen over de wereld waarin ze opgroeien. Theater, muziek, film, poëzie … het maakt niet uit welke vorm, zolang het hún stem is. Een lentefeest is meer dan een ceremonie. Het is een startschot. Een kind dat ontdekt: ik mag denken, spreken en dromen. Als je dat op jonge leeftijd mag ervaren, kan dat een heel leven richting geven.