Benjamin Van Bunderen Robberechts was veertien toen zijn vriendin Rosa  omkwam tijdens de overstromingen in Wallonië. Vijf jaar later is hij nog altijd  activist. Niet omdat hij gelooft dat activisme de wereld van vandaag op slag kan  veranderen, maar omdat niets doen volgens hem geen optie is. Met Climate Justice for Rosa wil hij de klimaatcrisis een gezicht geven: “Ik wil mensen aan het woord  laten die de gevolgen dragen van de klimaatcrisis zonder dat ze daar voor verantwoordelijk zijn.” 

Benjamin Van Bunderen Robberechts is negentien en noemt zichzelf activist. Voor  Benjamin begon het al op jonge leeftijd, toen hij op zijn veertiende naar een kamp voor  jonge geëngageerde mensen trok. Daar leerde hij Rosa kennen. Ze praatten over hoe ze  samen de wereld zouden veranderen. 

Terwijl ze samen op kamp waren, werd Rosa door de overstromingen in Wallonië in  2021 meegesleurd door het water. Benjamin probeerde haar nog te redden, maar ze overleefde de ramp niet. Voor Benjamin veranderde daarmee niet alleen zijn  persoonlijke leven, maar ook zijn kijk op de klimaatcrisis. ‘Ik moet iets doen’, dacht hij.  Hij richtte Climate Justice for Rosa op, met een duidelijke boodschap: achter de  statistieken zitten mensenlevens. 

Vijf jaar later combineert Benjamin activisme met een opleiding politieke  wetenschappen. Hij spreekt op internationale conferenties, werkt aan een monument  voor slachtoffers van de klimaatcrisis en wil de verhalen van mensen uit het Globale  Zuiden naar Europa brengen. Tegelijk probeert hij ervoor te zorgen dat Rosa niet  gereduceerd wordt tot een symbool van de klimaatcrisis. Want voor hem was ze in de  eerste plaats een vriendin: ‘een geweldig persoon’. 

Afgelopen zomer maakte de hitte in ons land opnieuw pijnlijk duidelijk dat de  klimaatcrisis geen toekomstscenario is, maar vandaag al levens kost. Naar schatting vielen er bijna 3000 doden door de hitte, met 27 juni als dodelijkste dag: toen stierven  641 mensen. In het kantoor van Climate Justice for Rosa in Elsene praat ik met  Benjamin over de steeds voelbaardere klimaatcrisis, zijn activisme en de mensen  achter de cijfers.

Wat gebeurde er met jou na de dood van Rosa? 

De weken na het ongeval waren heel moeilijk. Ik wist ook niet goed wat ik moest doen.  Ik ben bij meer dan tien psychologen en psychiaters geweest. Allemaal specialisten, maar uiteindelijk werkte dat voor mij niet echt. Ik ben toen weken in mijn bed blijven liggen en dacht op een bepaald moment: oké, ik moet iets doen. Ik heb familie en  vrienden opgebeld en zo hebben we besloten om een organisatie en beweging te beginnen. Wat mij uiteindelijk het meest heeft geholpen, was activisme, in combinatie met slachtofferhulp van de politie en mijn vrienden en familie. Door iets te kunnen doen, had ik het gevoel dat ik ervoor kon zorgen dat er niet ontelbaar veel meer mensen  zoals Rosa zouden sterven. 

Hoe moeilijk is het om Rosa tegelijk als vriendin én als symbool van de klimaatcrisis te zien? 

Ik vind het nog altijd heel moeilijk om over Rosa te praten. Daarom hebben Nic  Balthazar en ik ook een toneelstuk geschreven om haar verhaal één keer heel goed te  vertellen. Ik ben niet sterk genoeg om daar voortdurend zelf zo diep op in te gaan. Daarom speelt een acteur mij en vertelt hij het verhaal in mijn plaats. Maar Rosa is veel  meer dan het ongeval waarbij ze is gestorven. Dat vind ik heel belangrijk dat mensen  begrijpen. Ze was echt een geweldig persoon. Ik heb nog nooit iemand ontmoet die zo fantastisch en oprecht grappig was. 

Het toneelstuk vertelt haar verhaal, maar Climate Justice for Rosa wil ook de verhalen van andere mensen vertellen. Van mensen in het Globale Zuiden die vaak geen stem hebben en die nog zwaarder getroffen worden. We willen hun verhalen naar België en  Europa brengen, zodat mensen beseffen wat er aan het gebeuren is. 

Je bent zelf nog altijd maar negentien. Voel je dat je door dit engagement sneller volwassen bent moeten worden?

Ik ben heel snel volwassen moeten worden, denk ik, ook al voel ik me nog altijd niet echt volwassen. Ik heb wel het gevoel dat ik een deel van mijn jeugd ben verloren. Natuurlijk heeft het ongeval daar een grote rol in gespeeld. Door alles wat daarna kwam, kon ik amper naar school en kon ik me moeilijk concentreren. Het activisme is een heel groot deel van mijn leven geworden. Het hangt allemaal samen. Mijn leven is gewoon anders gelopen. En gelukkig betekent activisme niet dat alles altijd zwaar is. Ik heb veel gereisd, veel mensen ontmoet en ervaringen gehad die ik anders nooit zou hebben gehad. Ik heb er ook goede vrienden door gemaakt en we kunnen samen veel plezier maken. Dat is misschien iets wat mensen soms vergeten.

Jullie spreken voortdurend met mensen die de klimaatcrisis zelf ervaren. Waarom is dat zo belangrijk? 

Zij weten wat de klimaatcrisis is. Ik noem hen graag klimaatgetuigen, omdat sommige mensen zelf niet als slachtoffer gezien willen worden. Ik wil zelf ook geen slachtoffer zijn. Er is niets zo pakkend als iemand die vanuit zijn eigen ervaring vertelt wat de  klimaatcrisis betekent. Dan besef je echt wat het is. 

Je noemt de klimaatcrisis een mensenrechtencrisis. Waarom? 

Omdat alles met elkaar verbonden is. In Dubai ontmoette ik bijvoorbeeld twee jongeren uit Bangladesh. Ze vertelden dat hun dorp drie keer door overstromingen werd vernield door erosie van een rivierbedding. De economische situatie in hun dorp was daardoor zo slecht geworden dat hun ouders overwogen om hun dochter van twaalf jaar uit te huwelijken met een veel oudere man. Gelukkig is dat uiteindelijk niet gebeurd, dankzij een organisatie die daar actief was. Kinderen dragen bovendien een groot deel van de gevolgen, terwijl ze de klimaatcrisis  niet hebben veroorzaakt. Zij moeten wel met de  gevolgen leven. Dat maakt het ook een kwestie van kinderrechten. Hele gemeenschappen worden ontwricht en vervolgens  ontstaan er nieuwe problemen. Dus ja: de klimaatcrisis is een mensenrechtencrisis. 

Toch wordt er vaak gezegd dat jongeren zich niet zo radicaal moeten opstellen. Begrijp je die kritiek? 

Is een leefbare toekomst vragen radicaal? We hebben gezien hoe oudere generaties soms neerkijken op de kinderen die op straat kwamen. Ik vind het wel eerlijk om te  zeggen dat oudere generaties een verantwoordelijkheid dragen. Niet iedereen  persoonlijk, natuurlijk, maar bepaalde mensen en bedrijven hebben deze crisis  veroorzaakt. Als je iets verkeerd hebt gedaan, moet je het ook proberen op te lossen. Volwassenen die verantwoordelijkheid hebben, kunnen er ook iets aan doen. Zij  moeten alles doen om ervoor te zorgen dat mensen niet blijven sterven door de  klimaatcrisis. 

Is de klimaatcrisis dan een vorm van schuld aflossen? 

Ik vind het te gemakkelijk om gewoon te zeggen: ‘Het is de schuld van de oudere generatie.’ Natuurlijk zijn er generaties die veel meer verantwoordelijkheid dragen voor hoe we hier zijn beland. Maar vandaag weten we allemaal wat er aan de hand is. Als je nu niet wil deel uitmaken van de oplossing, dan draag je daar ook verantwoordelijkheid voor. 

Tegelijk vind ik het wel belangrijk om te kijken naar wie de macht heeft. Een veertienjarige kan niet dezelfde impact hebben als een regering, een bedrijf of iemand  die grote investeringsbeslissingen neemt. Je kunt dus niet van jongeren verwachten dat  zij individueel het probleem oplossen dat door een heel systeem is veroorzaakt. 

Voor mij gaat het daarom minder over leeftijd en meer over verantwoordelijkheid. Iedereen moet kijken naar de positie die hij of zij heeft en naar wat je vanuit die positie  kunt doen. Jongeren hebben misschien minder macht, maar we kunnen wel onze stem laten horen, mensen samenbrengen en druk uitoefenen. En wie vandaag wél veel  macht heeft, heeft volgens mij ook een grotere verantwoordelijkheid om die te  gebruiken. 

Je zegt dat er actie nodig is, maar wat moet er volgens jou concreet gebeuren? 

Eigenlijk alles. We weten al lang wat er moet gebeuren. We moeten fossiele brandstoffen uitfaseren, massaal investeren in hernieuwbare energie en openbaar vervoer, woningen beter isoleren en mensen en natuur beschermen tegen de gevolgen die we niet meer kunnen vermijden.

Daar is veel geld voor nodig, en dat moeten we grotendeels halen bij de bedrijven en sectoren die ons in deze crisis hebben gebracht en er jarenlang enorme winsten aan hebben verdiend. Fossiele bedrijven weten al 50 jaar welke gevolgen het verbranden van olie en gas zou hebben op de wereld. Vandaag dragen we allemaal de kosten van die schade.

Het probleem is niet dat er geen oplossingen of plannen bestaan. Het probleem is dat ze niet snel en ambitieus genoeg worden uitgevoerd. We kunnen niet blijven zeggen: tegen 2030 doen we dit en tegen 2050 dat. De wereld staat nu al in brand.

Politici zijn gewend om over alles compromissen te sluiten, maar de voorbije zomer heeft alweer duidelijk gemaakt dat je met de natuurwetten niet kan onderhandelen. Luister naar de wetenschap, voer de maatregelen uit die al jaren op tafel liggen en laat vooral degenen die het meest verantwoordelijk zijn hun aandeel betalen.

Wanneer is volgens jou juridische actie nodig? 

Wanneer de politiek niet meer luistert. Er zijn bijvoorbeeld klimaatrechtszaken tegen bedrijven. Als bedrijven en overheden niet stoppen met uitstoten, moeten we naar de  rechtbank stappen om ervoor te zorgen dat ze stoppen. Over de hele wereld lopen zulke rechtszaken en ze kunnen ook echt iets bereiken. Het is een van de laatste opties, maar we moeten alle manieren gebruiken om bedrijven en overheden tot actie te dwingen. 

Sommige grote bedrijven, zoals TotalEnergies, dat ik zelf samen met zeven andere klimaatslachtoffers uit de hele wereld heb aangeklaagd, weten al decennia lang heel goed welke dodelijke gevolgen hun activiteiten hebben. Als ze dat weten en toch beslissen om hun businessmodel verder te zetten omdat ze geld belangrijker vinden dan de bescherming van jonge en toekomstige generaties, dan vind ik het normaal dat jongeren voor verantwoording vragen. Zo’n bedrijven pronken maar al te graag met hun zogezegde duurzaamheidsplannen, maar ondertussen zijn ze niet van plan om hun olie- en gasproductie uit te faseren en blijven ze nieuwe fossiele projecten opstarten. Ik vind dat crimineel. 

Sommige klimaatactivisten, zoals Extinction Rebellion, kiezen bewust voor confronterende acties. Begrijp je dat? 

Ja. Ik begrijp waarom ze dat doen. Als iemand bijvoorbeeld aan een schilderij gaat kleven, is dat om persaandacht te krijgen en mensen in Brussel over de klimaatcrisis te laten praten. Die activisten weten dat ze geridiculiseerd en gecriminaliseerd zullen worden. Toch doen ze het. Ze weten dat mensen hen zullen uitschelden of haten, maar  ze doen het omdat ze willen dat mensen over de klimaatcrisis praten. Dat is het doel van zulke acties. 

Tegelijk is klimaat een bijzonder gepolariseerd onderwerp geworden. Hoe ga je daar als activist mee om? 

De opwarming van de aarde wordt veroorzaakt door de mens, dat is geen opinie maar een wetenschappelijk feit. Net zoals dat de aarde niet plat is. Ik trek me niet veel aan van mensen die me persoonlijk aanvallen. Voor de rest probeer ik het persoonlijk te maken. Door Rosa haar verhaal te vertellen, maar ook door  de verhalen van andere klimaatgetuigen te brengen. Ik denk niet dat persoonlijke verhalen heel polariserend zijn. Als mensen horen wat iemand echt heeft meegemaakt, kunnen ze beseffen wat er nodig is en zelf actie ondernemen. Voor mij moet de  klimaatcrisis eigenlijk helemaal niet gepolariseerd zijn. Het gaat over veiligheid. Als we  niets doen, zullen meer mensen getroffen worden. Als we wel iets doen, kunnen we  mensen beschermen. Of je nu links of rechts bent, iedereen zou een veilige toekomst moeten willen, toch? 

Wat zeg je tegen mensen die denken: ‘Ik kan er toch niets aan doen’? 

Iedereen kan iets doen. Elke actie kan iemand beschermen. Als je iets goed doet voor het klimaat, is er een fractie minder uitstoot. Daardoor kunnen er minder  klimaatrampen gebeuren en kunnen er minder mensen sterven. Misschien is het klein, maar als heel veel mensen iets doen, telt dat op. Kom dus op voor het klimaat. Ik ben  ervan overtuigd dat iemand daardoor een beter leven kan hebben. Niets is erger dan het gevoel van machteloosheid. Natuurlijk is individuele actie niet genoeg. Maar heel veel individuen samen kunnen wél een enorm verschil maken. We moeten ons dus verenigen en samen druk zetten op politici om ook daadwerkelijk te handelen.

Kom op 11 oktober naar de klimaatmars. Zet het in je agenda!

Jullie werken ook aan een monument voor de slachtoffers van de klimaatcrisis. Waarom hebben we zo’n monument nodig? 

We zijn bezig met een monument naast het Berlaymont-gebouw in Brussel, waar de Europese Commissie zetelt. Het wordt ontworpen door landschapsarchitect Bas Smets. Het bijzondere is dat het monument moet kunnen meegroeien. Een monument wordt  meestal opgericht nadat een crisis voorbij is. Maar de klimaatcrisis is nog volop bezig.  Daarom willen we een monument dat mee evolueert met de crisis. Er kunnen bijvoorbeeld rampen en aantallen slachtoffers in worden opgenomen, zodat zichtbaar wordt dat het erger wordt. De locatie is bewust dicht bij de Wetstraat, waar politici en wereldleiders voortdurend passeren. Zo ontstaat er een plek waar mensen dagelijks  geconfronteerd worden met de klimaatcrisis en met de mensen die eraan sterven. 

Hoe zorg je ervoor dat je zelf niet cynisch wordt? 

Dat is moeilijk. Ik voel mezelf soms cynischer worden en ik merk dat ik een deel van  mijn naïviteit verloren ben. Ik heb veel advies gekregen van mensen die al langer activist  zijn. Een van hen zei tegen mij: wat je ook doet, word niet cynisch. Ik denk dat ik nog naïef genoeg ben. Ik ben ook heel hoopvol. Soms heb ik momenten waarop ik denk: wat  is er allemaal aan het gebeuren in de wereld en toch gebeurt er niets? Maar ik blijf  hoopvol. Omdat ik weet dat we met elke actie slachtoffers kunnen voorkomen. We  moeten gewoon blijven doorgaan. 

Je bent intussen al vijf jaar activist. Wat zou je tegen de veertienjarige Benjamin zeggen? 

Ik weet het niet. Ik had misschien wel wat meer advies kunnen gebruiken. Maar omdat  ik bijna geen advies had en alles zelf moest uitzoeken, heb ik ook geleerd dat dingen  soms gewoon moeten gebeuren. Het was een beetje ‘fake it till you make it’. Ik heb fouten gemaakt. Maar ik was jong en kwam ermee weg. Aan mijn 14 jarige zelve zou ik zeggen dat die fouten niet erg zijn, dat niets doen nog een veel erger fout is. 

En wat wil je meegeven aan andere jongeren die iets willen veranderen? 

Ga ervoor! Iedereen moet activist worden. Voor het klimaat, voor mensenrechten, voor alles wat momenteel fout gaat, en dat is veel. We hebben jullie nodig. Iedereen heeft een talent. Je hoeft niet per se diplomatisch te zijn.  Zoek uit waar je goed in bent en gebruik dat talent om iets te doen tegen de  klimaatcrisis. Word activist. En bouw mee aan een mooiere wereld.