Jonas Geirnaert (43) is bekend om zijn absurde humor, creatieve lef en brede artistieke parcours. Hij is tegelijk cabaretier, televisiemaker, striptekenaar, animator, acteur en sinds kort ook regisseur. In De inzichten gaat Nic Balthazar in gesprek met Geirnaert over maatschappelijke verandering, feminisme, taal, solidariteit en kwetsbaarheid.

Op zijn 22ste won hij in Cannes de juryprijs met Flatlife. Later werd hij bekend als de geestelijke vader van Kabouter Wesley, als een kwart van Neveneffecten en als mede-maker van het baanbrekende Basta. Samen met zijn vrouw Julie schreef hij de reeks De Dag, en met How to Kill Your Sister nam hij voor het eerst plaats in de regiestoel. Kortom, Jonas Geirnaert is alomtegenwoordig.

In De inzichten deelt Jonas Geirnaert levenslessen die tegelijk persoonlijk én maatschappelijk zijn. “Je kan niet verwachten dat de wereld van de ene dag op de andere verandert,” zegt hij. “Soms ontstaat verandering traag en bijna onmerkbaar, zoals tijdens de Vietnamoorlog, waar het protest langzaam groeide maar uiteindelijk sterk genoeg bleek om het beleid te keren.”

Volgens hem heeft de wereld dringend meer boze jonge vrouwen nodig. “Ik zou zonder aarzelen op een knop duwen die ervoor zorgt dat vijftig jaar lang alleen vrouwen de macht hebben.” Greta Thunberg is voor hem een van de sterkste voorbeelden: “Toen Trump haar wegzette als ‘een boze jonge vrouw’, antwoordde zij: ‘Ik denk dat de wereld op dit moment veel meer boze jonge vrouwen nodig heeft.’ En ik kan haar alleen maar gelijk geven.”

Jonas Geirnaert noemt zichzelf voorzichtig feminist, al beseft hij dat hij nog vol vooroordelen zit. Op papier zijn mannen en vrouwen gelijk, maar in de praktijk nog lang niet. Hoe ouder hij wordt, hoe meer hij ziet hoe diep dat probleem verankerd is. Daarom is hij blij dat figuren als Greta opstaan, met een moreel kompas en met actie, niet vanop de zijlijn maar middenin. Toch hoort hij vaak dat de strijd gestreden zou zijn. Maar wanneer hij met zijn kinderen van drie en vijf naar kinderprogramma’s kijkt, ziet hij dat de hoofdfiguren bijna altijd jongens zijn. Ook in kinderboeken is dat zo. Soms verandert hij tijdens het voorlezen het geslacht van een konijntje. Het lijkt banaal, maar het is fundamenteel, want de norm wordt vroeg meegegeven.

“Taal is wat ons mens maakt en wat ons tegen elkaar opzet,” zegt hij. Voor Jonas Geirnaert is taal tegelijk de meest fantastische en de meest gruwelijke uitvinding van de mens. Zonder taal geen monumenten, geen verhalen, geen leiderschap. Maar taal schept ook grenzen en vijandbeelden. “De meeste conflicten zijn absurd,” stelt hij, “ze gaan over iets ontastbaars dat we onszelf hebben wijsgemaakt.”

Als verhalenmaker stelt hij zichzelf steeds vaker de vraag wat hij met taal wil doen. Niet alles wat hij maakt heeft een uitgesproken maatschappelijk engagement, maar soms wel,  zoals bij Basta. Hij herinnert zich de actie rond kalfje Willy: kijkers kregen een barbecue, mochten kiezen tussen vlees of vegetarisch, en zagen vervolgens een filmpje waarin een kalfje een laatste mooie dag kreeg, afscheid nam van zijn moeder en naar het slachthuis werd gebracht. Op het laatste moment besloten ze Willy niet te slachten, maar een ander kalfje, Barabas, wel. Mensen zaten met hun braadworst in de hand te twijfelen. Dat was de kracht van het verhaal: hypocrisie tonen, ook bij zichzelf.

Opkomen voor de sukkelaars

Jonas Geirnaert vertelt hoe hij tijdens zijn studies animatiefilm geraakt werd door het werk van de Belgische kunstenaar Wilchar. Die had in Breendonk vastgezeten vanwege zijn politieke overtuiging en maakte aangrijpende expressionistische aquarellen over de gruwelen van het nazisme. Eén werk is Jonas altijd bijgebleven: een zelfportret met witte baard en bolhoed, een muizenval erop, en boven hem een banner in spiegelschrift: “Tout le pouvoir aux soekeleirs.” Voor Jonas is dat een leidraad: een samenleving moet georganiseerd worden met dat in het achterhoofd: opkomen voor de sukkelaars.

Voor hem is de graadmeter van beschaving niet militaire of economische successen, maar de manier waarop een samenleving omgaat met haar meest kwetsbaren. Dat engagement kreeg hij van huis uit mee. Zijn moeder werkte in het buitengewoon onderwijs en een revalidatiecentrum in Gent, waardoor kansarme kinderen soms tijdelijk bij hen thuis verbleven. Later namen zijn ouders een Russisch vluchtelingengezin op in het huis van zijn grootmoeder. Voor Jonas was dat vanzelfsprekend: zorg voor de zwaksten is geen theorie, maar praktijk.

Verder benadrukt hij het belang van belastingen en een eerlijke verdeling van welvaart. België staat bekend om zijn hoge belastingen, en volgens  Jonas Geirnaert is dat iets om te vieren: zo kan welvaart beter worden verdeeld. Zelfs miljonairs, zegt hij, riepen op om degelijk belast te worden, omdat ook zij erbij winnen wanneer de samenleving gezond en veerkrachtig blijft. “Er is genoeg,” stelt hij, “het moet alleen eerlijker verdeeld worden.”

© foto’s Joke Goovaerts

De inzichten is een reeks diepgaande gesprekken met inspirerende gasten over hun leven en wat hen drijft. Nic Balthazar ontvangt hen op de hoogste verdieping van de Gentse Boekentoren