Wat kunnen we zelf doen om onze menselijkheid niet te verliezen, nu onze wereld in nog meer conflicten lijkt te sukkelen? Hans De Ceuster, moreel consulent bij Defensie, reflecteert over de vraag en geeft een inkijk in zijn werk en werkomgeving.

Dit jaar vierde ik Wapenstilstand met één been in België en één in Litouwen. Als het ware tussen de herinnering aan voorbije conflicten en de vooruitblik op een nieuw conflict dat volgens velen in onze toekomst ligt. Nog altijd worden tijdens deze periode vredesboodschappen de wereld ingestuurd en klinkt de wens om de wapens, al is het maar even, te laten zwijgen. Alsof ze niet altijd zouden moeten zwijgen.

Wanneer twee strijdende partijen hun verschillen heel even vergeten en menselijkheid tonen, doen tijdelijke vredesbestanden dromen van echte vrede. Kerst 1914 kende zulke spontane vredesbestanden, toen Engelse en Duitse soldaten uit de loopgraven kwamen om samen te voetballen. De jaren erna werden die spontane blijken van respect voor elkaar echter verpletterd door de onwil van de militaire en politieke leiders om menselijkheid te tonen. De bestanden en diegenen die het mens-zijn nog omarmden, werden letterlijk aan flarden geschoten.

Hoe kunnen mensen zich eigenlijk nog met elkaar verzoenen, wanneer conflicten op de meest wrede manier worden uitgevochten. Hebben alle leiders Carl von Clausewitz in gedachten, die in Vom Kriege oorlog louter zag als een middel om politieke doelen te bereiken en ervoor pleitte conflicten zo kort en intens mogelijk te maken. Want een langdurige, halfslachtige strijd leidt volgens hem alleen tot meer lijden en onzekerheid.

“Alsof wapens niet altijd zouden moeten zwijgen”

Kunnen we als maatschappij onze militairen de opdracht geven om alle menselijkheid, alle respect voor de ander opzij te zetten, om die visie te laten triomferen? Of luisteren we beter naar Immanuel Kant, die in Zum ewigen Frieden opriep om vooral geen krijgspraktijken toe te passen die een latere verzoening in de weg zouden staan. Want vernietiging en wreedheden tegen mensen maken duurzame vrede onmogelijk. De belangrijkste vraag is dus hoe men, zelfs in oorlog, de weg naar vrede niet volledig afsluit.

Zingt Yevgueni misschien de oplossing: “Meer vrouwen aan de macht.” Is dat wat we nodig hebben om conflicten te stoppen en verbinding te creëren? Meer eigenschappen die over het algemeen aan vrouwen worden toegeschreven? Uiteraard ging iemand met die vraag aan de slag en analyseerde ze rationeel. De geschiedenis lijkt te bewijzen dat vrouwelijke leiders geen grotere garantie voor vrede zijn, soms was zelfs het tegendeel waar. Maar een diepere analyse leert dat het vaak de mannelijke entourages en andere leiders waren die dachten dat ze de vrouwelijke leider konden manipuleren of verslaan. De boodschap van Yevgueni is dus misschien niet fout: er zijn veel te weinig vrouwen aan de macht.

Maar wat kunnen we zelf doen om onze menselijkheid niet te verliezen, nu onze wereld in nog meer conflicten lijkt te sukkelen? De moreel consulenten van Defensie schreven een boek over vrede en conflict: Vrede is de mooiste kleur. Leerkrachten niet-confessionele zedenleer gebruiken het om in de laatste jaren van het basisonderwijs over conflicten te praten. Dagelijks gaan we ook in gesprek met militairen, burgers en families om te trachten de menselijkheid te laten overwinnen.

Misschien kan de boodschap van Simone Weil aan Charles de Gaulle over wat er na de Tweede Wereldoorlog nodig was om de menselijkheid weer te doen triomferen, daarbij het meest haalbare zijn. Haar antwoord was eenvoudig, namelijk dat we rust en warmte nodig hebben. Laat dat dan zijn wat de moreel consulenten van Defensie iedereen in deze duistere tijd toewensen.