Op 18 maart 2022 keurde het Belgisch parlement een hervorming van het seksueel strafrecht goed, waardoor sekswerk en de ondersteuning ervan gedecriminaliseerd werden. Maar wat heeft dat vier jaar later voor de sekswerkers veranderd? Marianne Chargois werkt voor UTSOPI, de Belgische unie van sekswerkers die zich inzet voor betere rechten en leef- en werkomstandigheden: “Om het leven van sekswerkers te verbeteren, moet ook het leven van alle arme en gemarginaliseerde groepen in onze samenleving verbeteren.”

Wat hield de beslissing om sekswerk uit het strafrecht te halen juist in?

Decriminalisering van sekswerk betekent dat wetten en regels die verschillende aspecten van sekswerk strafbaar maken, worden afgeschaft. Het gaat bijvoorbeeld om de verkoop en aankoop van seksuele diensten, reclame ervoor en de betrokkenheid van derden zoals een webmaster, verhuurder, accountant of chauffeur.

Die hervorming kwam er na jarenlange strijd van sekswerkers in België voor hun rechten en voor de erkenning van sekswerk als werk. Decriminalisering is ook een belangrijke eis van internationale sekswerkersbewegingen.

Waarom kwam die beslissing net op dat moment?

Dat had veel te maken met de covidpandemie, die de nood en de precaire situatie van veel sekswerkers zichtbaar maakte. Zij bevonden zich in een grijze zone: alle fiscale verplichtingen golden wel voor hen, maar ze werden niet erkend als werknemers en kregen zo geen ondersteuning of bescherming. Ze zaten gevangen in een complexe opeenstapeling van discriminerende omstandigheden die hun leven vaak onleefbaar maakten.

Deze politieke strijd werd in de eerste plaats gedragen door de vastberadenheid van sekswerkers zelf, maar ook door hun bondgenoten: individuele activisten en organisaties. Zo was de steun van organisaties die in België tegen mensenhandel strijden een belangrijk keerpunt. Het werd duidelijk dat decriminalisering een eerste noodzakelijke stap was om meer veiligheid te creëren en het stigma en discriminatie rond sekswerk te bestrijden.

“Wat voor ons belangrijk is, is dat mensen die sekswerk doen, wat hun reden ook is, toegang hebben tot fysieke, emotionele en materiële veiligheid.” 

Wat heeft de wet in de praktijk veranderd?

Vier jaar later merken we duidelijk een geleidelijke verandering in de manier waarop naar sekswerkers wordt gekeken. We worden nu verwelkomd en soms geraadpleegd bij beslissingen die ons kunnen beïnvloeden. We hebben een stem in het publieke en politieke debat over sekswerk in België. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar vóór de decriminalisering van 2022 was dat niet het geval.

We merken ook een groter gevoel van veiligheid bij sekswerkers die niet met andere juridische problemen te maken hebben, en meer vertrouwen om te reageren wanneer ze geconfronteerd worden met oneerlijke situaties of misbruik.

Wat kan nog verbeterd worden?

Structurele veranderingen vragen tijd, zeker gezien het stigma rond sekswerk. Er bestaan nog altijd veel angsten en stereotypen over sekswerkers: dat we altijd gelinkt zouden zijn aan een vorm van criminaliteit, als dader of als slachtoffer. Daardoor blijven veel basisbehoeften moeilijk te vervullen voor een sekswerker: een appartement huren, toegang krijgen tot bankdiensten, werken in een ‘respectabele job’, enzovoort.

Bovendien hebben veel problemen waarmee sekswerkers geconfronteerd worden en die hen in een gevaarlijke levenssituatie houden, te maken met andere juridische of sociale kwesties dan het wettelijke kader rond sekswerk. Denk bijvoorbeeld aan problemen met verblijfsvergunningen of aan de onmogelijkheid om dit overlevingsinkomen officieel aan te geven. Ook hardnekkige discriminatie speelt een rol, zoals racisme, transfobie, discriminatie van mensen met een beperking en vooroordelen tegenover mensen in armoede of sociale kwetsbaarheid.

Dat betekent dat we, om het leven van sekswerkers te verbeteren, ook het leven van alle arme en gemarginaliseerde groepen in onze samenleving moeten verbeteren. We hebben nog een lange weg te gaan.

Wat is voor UTSOPI de kern van het debat over sekswerk?

Onze slogan is ‘niets over ons zonder ons’. Dat betekent dat er niets over ons beslist mag worden zonder ons, en dat niemand zich ‘expert’ over sekswerk kan noemen zonder nauw verbonden te zijn met sekswerkersorganisaties. Expertise van onderuit moet als eerste gehoord worden.

Waarschijnlijk zal sekswerk altijd deel uitmaken van de samenleving, aangezien seksualiteit op zich nog altijd op een vreemde manier wordt behandeld, met een mengeling van taboe, afkeer en fascinatie. Bovendien brengt sekswerk ook een economische dynamiek met zich mee, die iets benadrukt wat voor veel mensen verontrustend is: dat seksualiteit ook kan bestaan in andere dynamieken dan die van de liefde.

Maar binnen UTSOPI stellen we ons niet de vraag of sekswerk ‘normaal’ moet worden gevonden of niet. Die kwalificatie interesseert ons niet, ze is voor ons niet relevant. Wat voor ons belangrijk is, is dat mensen die sekswerk doen, wat hun reden ook is, toegang hebben tot fysieke, emotionele en materiële veiligheid. Dat is het enige punt dat voor ons echt telt.