Sinds 1 januari staat de Belgische fysicus Ellen Moons (59) aan het hoofd van de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen, de instelling die jaarlijks de Nobelprijzen voor Natuurkunde, Chemie en Economie toekent. Voor het eerst in bijna drie eeuwen wordt de academie geleid door een vrouw. Het is een mijlpaal voor de wetenschap én een krachtig signaal over zichtbaarheid, diversiteit en durven doorstoten. Daarom is zij onze Mens van de Week.

Moons groeide op in het West-Vlaamse Wulpen. Ze noemt zichzelf geen uitblinker, maar één leraar maakte het verschil, haar fysicaleerkracht op het Atheneum van Veurne: “Ik was geen wonderkind. Maar soms is één leerkracht genoeg om een richting te bepalen. Hij deed experimenten in de klas. Dat vond ik spannend.” Die nieuwsgierigheid bracht haar naar de opleiding Fysica in Gent, en daarna de wereld in: van Israël, waar ze haar doctoraat behaalde, tot onderzoeksperiodes in Nederland, Zwitserland en Cambridge. Uiteindelijk vond ze in Zweden de plek waar haar carrière tot volle bloei kwam.

Sinds 2011 is Moons hoogleraar Natuurkunde aan de Universiteit van Karlstad, waar ze onderzoek doet naar nieuwe materialen voor zonnecellen. Dat werk leverde haar in 2011 de Zweedse wetenschapsprijs voor fysica op. Haar expertise bracht haar in 2017 binnen bij de Zweedse Academie van Wetenschappen. In 2022 werd ze lid van het Nobelcomité voor Natuurkunde, waar ze twee jaar later zelfs voorzitter van werd. De stap naar het secretariaat-generaal, de hoogste functie, is historisch, maar voor Moons voelt het niet als een breuk met haar verleden. “Ik ben vaker de eerste vrouw geweest die een bepaalde aanvraag deed of een nieuw onderzoeksdomein betrad. Pionier zijn hoort erbij.”

Vanaf nu krijgt ze de taak om Nobelprijswinnaars op te bellen, een organisatie van honderden leden te leiden én een nieuwe generatie te tonen dat deuren niet gesloten hoeven te blijven. “Zo zie ik mijn rol nu: het ijs breken voor andere jonge vrouwen die misschien denken dat de deuren voor hen gesloten zullen blijven. Hoe meer voorbeelden er zijn van jonge mensen die het toch voor elkaar krijgen, hoe meer vertrouwen dat schept.”