Dena Vahdani (34) is geboren in Brussel, als dochter van Iraanse ouders, en ze is queer. Goede punten op school hielden haar niet tegen om zich voluit te smijten op een carrière in de stand-upcomedy. Haar humor is speels en persoonlijk, maar op subtiele wijze belicht ze toch heel wat maatschappelijke thema’s. Een gesprek op het kruispunt van vele werelden: “Mijn moeder zegt: ‘Ik ben niet gevlucht uit Iran om vrij te zijn om jou dan hier te belemmeren in wat je wil doen in je leven.’”

Het is een hectische maandag wanneer de Brusselse comédienne onze kantoren binnenwandelt. Of ze even kan wachten zodat we nog snel een opiniestuk kunnen uitsturen? Geen probleem. Ze nestelt zich ontspannen in een zeteltje, klapt haar laptop open en glimlacht voluit. De informele sfeer stelt haar gerust: ze bekent een lichte allergie te hebben voor ‘corporate life’ en lijkt dan ook het juiste carrièrepad gekozen te hebben:

“Ik ben begonnen met stand-upcomedy ongeveer tien jaar geleden en het was totaal geen droom of iets dat ik dacht dat ik ging doen. Ik was eigenlijk een heel wetenschappelijke puber en volgde wetenschappen-wiskunde.

Daarna ben ik in een kunstrichting beland omdat ik gewoon niet wist wat ik wou studeren. Na mijn kunstdiploma besefte ik dat ik nog altijd niet deed wat ik graag had. Dus ben ik toneel gaan doen.

Daar heeft de jury gelukkig ingezien dat ik niet gemaakt ben voor toneel, maar eerder voor comedy — wat ik zelf niet had ingezien. Ze zeiden letterlijk bij de deliberatie dat ze mij te grappig vonden en dachten dat ik moeilijk klassieke teksten zou kunnen brengen. Ze raadden mij aan om mijn eigen teksten te schrijven. Zo is mijn comedycarrière gestart.”

Hoe zou je je eigen humor omschrijven?

“Mijn humor is anekdotisch, toegankelijk en tegelijk geladen. In mijn eerste show, Warrior Princess, ging het over mijn ouders die vluchtten uit Iran en aankwamen in België, waar ik ben geboren. Ze schreven mij in in een Nederlandstalige school, dus ik heb twee culturen: Iraans en Belgisch.

Hoe leef je als puber in een Belgische samenleving, terwijl je familiale context Iraans is? En daarbovenop ben je ook nog queer. Dat is veel voor één leven. Maar ik probeer dat op een toegankelijke manier te vertellen.”

Werd je altijd gesteund door je familie?

“Mijn familie steunt mij heel hard. Mijn moeder zegt: ‘Ik ben niet gevlucht uit Iran om vrij te zijn om jou dan hier te belemmeren in wat je wil doen in je leven.’

Zowel wat betreft mijn homoseksualiteit als mijn keuze voor mijn carrière waren ze altijd heel open-minded. Ik heb echt chance met de ouders die ik heb.”

Humor zoekt soms grenzen op. Zijn er moppen die je niet wil maken?

“Als ik schrijf, is mijn vraag altijd: waarvoor dient mijn mop? Is het om uit te lachen of om iets mee te delen?

Ik heb veel racisme en seksisme ervaren in Vlaanderen. Dat vertel ik op het podium, maar ik zeg nooit letterlijk ‘racisme’ of ‘seksisme’, want dan sluiten mensen zich af. Ik vertel gewoon anekdotes over wat er met mij is gebeurd. Mensen lachen met de punchlines en beseffen indirect wat er speelt.

Er zijn wel thema’s die ik niet kies omdat ze te gevoelig liggen. Ik ga bijvoorbeeld geen moppen maken over godsdienst. Ik ga ook niet echt provoceren of moppen maken over politiek, omdat dat veel reacties teweegbrengt en ik geen debat wil aangaan.”

Je kies voor subtiliteit?

“Als ik zou zeggen: kom naar mijn show, het gaat over racisme en seksisme, dan schrikt dat mensen af. Ik zeg liever dat ik over mezelf praat, en dan zien mensen wel waar het echt over gaat zonder dat het benoemd wordt.

De bedoeling is dat er bijvoorbeeld een oudere Vlaamse man die rechts stemt naar mijn show komt, lacht met mijn jokes en daarna denkt: ‘Ik heb iemand gezien die wel cool is.’ Zo bouw je bruggen. Dan ben ik ook minder bang van hem, en hij misschien minder bang van mij. Zo kunnen we groeien naar elkaar. Ik ben heel pacifistisch. Dat is mijn uitgangspunt en wie ik ben.”

Hoe kijk je naar collega-comedians die wel expliciet gevoelige thema’s aansnijden?

“Als volwassene beslist iedereen zelf wat hij of zij doet. Als collega’s schrijven over politiek of religie én het is origineel en grappig, dan denk ik echt: wauw. Maar ik zie ook de gevolgen. Ze krijgen een tsunami aan gemene commentaren op hun socials.

Zelf krijg ik ook commentaar, maar dat is misschien tien procent van wat zij krijgen. Ik wil mezelf ook beschermen, want ik wil deze job heel lang doen. Misschien praat ik later wel meer over politiek of religie, maar voorlopig heb ik nog veel andere interessante dingen om over te vertellen.”

Hoe ga je om met negatieve reacties?

“Hoe meer mensen je zien, hoe meer commentaar er komt. Ik heb snel geleerd dat ik eigenlijk meer aandacht moet geven aan de positieve commentaren. Instinctief antwoord je vaak op de mensen die je uitschelden, maar eigenlijk verdienen de mensen die iets lief zeggen je aandacht het meest.”

Je ontvangt hopelijk ook positieve reacties?

“Ja, heel veel. Ik krijg berichten van queers of kinderen van vluchtelingen die mij zeggen: ‘Het is zo aangenaam om jou te zien op het podium, want er is eindelijk iemand die op mij lijkt en die mijn verhaal vertelt.’

Dat vind ik heel mooi. En tegelijk praat ik ook heel veel over Vlamingen, zelfs wanneer ik in Frankrijk, Zwitserland of Canada optreed. Dan heb je zelfs Vlamingen die zeggen: ‘Echt cool dat je over ons praat.’ Dat vind ik cool.”

Heb je het idee dat onze maatschappij conservatiever wordt?

“Ja, ik heb het gevoel dat mensen minder gêne hebben om problematische meningen te delen. Racisme, seksisme en homofobie worden gebanaliseerd. Heel veel haat wordt gebanaliseerd. Dat vind ik heel jammer.

Mensen die tolerant zijn, bestaan natuurlijk — waarschijnlijk zijn we zelfs de meerderheid — maar we drukken ons minder uit. Mensen die haat voelen, vinden het nodig om dat te zeggen. Daardoor ontstaat er een onevenwicht. De mensen die iets positief vinden, zouden dat ook meer moeten zeggen. Maar het positieve wordt gewoon minder gemediatiseerd: polarisering en mensen bang maken brengt meer geld op.”

Heeft religie voor jou een betekenis?

“Voor mij heeft religie een metafysische plaats. Storytelling is voor mij een vorm van religie. Dat ervaar ik tijdens mijn comedy: mensen zitten samen en luisteren naar verhalen. Dat gaat terug naar een oerelement van de mens: samen een moment delen.

Religie zie ik als een verbinding tussen mensen. Dat is eigenlijk de enige betekenis die het voor mij heeft.”

Welke band voel je met Iran?

“Ik ben hier geboren, maar ik voel me heel Iraans. Alles wat binnen ons huis was, was Iraans: eten, muziek, decoratie, tradities. Zodra de deur openging, werd mijn leven Belgisch.

Mijn eerste zin op het podium is vaak: ‘Hallo, mijn naam is Dena en ik ben Iraans.’ Dat zeg ik spontaan. Pas later besefte ik hoe sterk ik mij Iraans voel. Ik heb nu ook veel meer Iraanse vrienden en krijg ook heel veel berichten van Iraniërs, overal ter wereld, die mij zeggen: ‘We vinden het zo cool dat jij een Iraanse stem bent in de samenleving.’”

Je ouders zijn dus gevlucht van het repressieve Iraanse regime?

“Ze snakten naar vrijheid en hebben mij dat volledig doorgegeven. In mijn eerste show legde ik veel nadruk op vrijheid en hoe fragiel die is. We denken dat vrijheid vanzelfsprekend is, maar dat is niet zo. Kijk maar hoe de rechten van lesbische koppels in Italië vandaag onder druk staan: angstaanjagend.

Als je niet vecht voor de vrijheid van iemand anders, dan is dat de manier waarop je uiteindelijk je eigen vrijheid verliest. Alleen als we vechten voor ieders vrijheid, garanderen we ook onze eigen vrijheid.”

Hoe blijf je lachen terwijl de situatie in Iran zo zwaar is?

“In het begin van de recente massamoorden in Iran had ik het heel moeilijk. Ik had geen zin om op het podium te staan terwijl mensen sterven. Maar net dan is het belangrijk dat wij als artiest op het podium gaan.

Als je stopt met vreugde brengen, is dat ook een manier waarop extreme regimes winnen. We moeten blijven leven, blijven lachen en blijven praten over wat belangrijk is.”

Heb je nog hoop voor Iran?

“Ja. Ik zou het niet cool vinden om in alle privileges en comfort te zeggen dat er geen hoop meer is. Ik ben er duizend procent van overtuigd dat het regime zal vallen. Het is alleen een kwestie van timing.

Elke protestbeweging is een extra barst in het systeem. En als er genoeg barsten zijn, valt het plafond uiteindelijk.”