Hoe geven jongeren zin aan hun leven, mét of zonder God? In de VRT MAX-reeks Oh my god! brengt Sarah Mouhamou zes Gen Z’ers samen, elk met een eigen levensbeschouwing. Sarah vertrekt vanuit haar eigen vragen en ervaringen, en nodigt jongeren uit om hun verhaal te delen. De reeks is een uitnodiging tot dialoog, een veilige plek voor nuance, en een ode aan de zoektocht zelf. Want zoals Sarah het zegt: “Je hoeft geen antwoord te hebben. Je gevoel is altijd juist.”

Wat wilde je met deze reeks onderzoeken?
Het is begonnen vanuit een persoonlijke vraag. Ik ben religieus opgevoed, maar zoals dat gaat in het leven: naarmate je ouder wordt, begin je dingen in vraag te stellen. Lange tijd voelde ik me schuldig over die twijfels. Tot ik besefte: er zijn vast andere jonge mensen die met dezelfde vragen zitten. Of misschien hebben sommigen hun antwoorden al gevonden. Ik wilde met hen in gesprek gaan, en wie weet komen we samen een stapje dichter bij ons eigen antwoord.

Wat heeft deze reeks jou persoonlijk geleerd? Je hebt zelf een islamitische achtergrond.
Wat ik vooral heb geleerd: er is niets mis met zoekende zijn. Het einddoel hoeft niet te zijn dat je een definitief antwoord vindt. Geloof, of de keuze om niet te geloven, vertrekt vanuit gevoel. En dat gevoel is altijd juist. Voor mij persoonlijk: ik geloof in God, op mijn eigen manier. En dat geldt ook voor iemand als Mauri, die ervoor kiest om niet te geloven. Ook dat komt voort uit een gevoel. Dat gevoel mogen we gerust als kompas gebruiken.

Jullie hebben ook vrijzinnig humanisme opgenomen in de reeks. Was dat vanaf het begin een bewuste keuze? 
Voor mij was het vanaf het begin duidelijk: mensen die ervoor kiezen om niet te geloven, horen absoluut thuis in dit programma. En dat was verhelderend, want ik geef eerlijk toe, ik dacht vroeger dat niet-gelovigen allemaal in hetzelfde hokje pasten. Maar binnen die keuze om niet te geloven bestaat er een heel spectrum aan manieren waarop mensen hun leven zin geven.
Daarom vond ik het zo interessant dat Mauri dat zo helder kon verwoorden: “Ik ben vrijzinnig humanist, ik zet de mens centraal. Ik handel vanuit liefde voor mijn medemens, ik maak bewuste keuzes en neem verantwoordelijkheid.” Dat vond ik een heel mooi inzicht.

Wat heb je daar persoonlijk uit geleerd?
Het belangrijkste dat ik heb geleerd: je hebt geen God nodig om gelukkig te zijn. Mauri is daar het levende bewijs van. Voor haar voelt het beter om niet te geloven, en dat is gewoon een keuze. Er zijn mensen die wél geloven, en ook dat vertrekt vanuit een gevoel. Dat gevoel is juist voor hen, zoals het voor Mauri juist is om niet te geloven. En ze is daar perfect gelukkig mee.

Vind je dat interlevensbeschouwelijke dialoog ook in het onderwijs een grotere rol moet krijgen?
Ik vind dat het onderwijs het gesprek over religie en levensbeschouwing veel breder moet opentrekken. Ik heb zelf een zoontje van zes, en ik voed hem heel vrij op. Natuurlijk krijgt hij vanuit mijn familie veel mee van de islam, maar hij is ook ontzettend nieuwsgierig naar andere overtuigingen.
Onlangs hadden we het over mensen die niet in God geloven. Hij vroeg meteen: ‘En in wat geloven die dan?’ Dat vond ik zo’n mooi moment. Dat is precies waar het onderwijs een rol kan spelen: laten zien dat er verschillende opties zijn, en dat ze allemaal oké zijn. Laat kinderen zelf ontdekken wat bij hen past.

Heeft de reeks jou geleerd dat gelovigen en niet-gelovigen kunnen samenleven?
Ja, absoluut. Maar het zit hem in de openheid. Je moet bereid zijn om te luisteren, ook als je het niet eens bent. Er bestaat niet zoiets als ‘juist’ of ‘fout’ , het gaat om gevoel, en dat is voor iedereen anders. Als je dat in je achterhoofd houdt, dan kunnen mensen perfect samenleven. Misschien klinkt dat idealistisch, maar ik geloof daar echt in.

Hoe ervaar jij de representatie van religie en levensbeschouwing in de media?
De laatste jaren komt religie vooral negatief in beeld. Terecht, want die verhalen moeten verteld worden. Maar ik denk dat er ook ruimte is voor programma’s die het gesprek openen, zoals ik heb geprobeerd.
Het blijft spannend, want je kunt het nooit voor iedereen goed doen. Dat maakt mensen voorzichtig. Maar als je vertrekt vanuit een open dialoog, dan doe je volgens mij niets verkeerd. Er is zeker ruimte voor meer programma’s die religie en levensbeschouwing op een genuanceerde manier behandelen.

Zijn er onderwerpen waar veel verschil in visie is, of net veel gemeenschappelijks?
We hebben het gehad over LGBTQ, en ook even over abortus. Dat lag gevoelig. Je merkt dat sommige mensen vasthouden aan eeuwenoude normen en waarden.
Bij het sikhisme vond ik het mooi hoe ze echt streven naar gelijkheid tussen iedereen: man, vrouw, arm, rijk. Dat klinkt idealistisch, maar ze proberen het echt.
Ook in het vrijzinnig humanisme vond ik veel herkenning. Ik probeer heel bewust in de wereld te staan en verantwoordelijkheid voor mijn eigen daden te nemen. We zijn allemaal mensen, we hebben onze vrije wil en we proberen wel een goed leven te leiden volgens bepaalde waarden en normen die we allemaal dragen.

Het verschil zit dan vooral in: God of geen God?
Ja. Ik heb momenten gehad waarop ik dacht: ik noem mezelf moslima, maar ik zou mezelf evengoed vrijzinnig humanist kunnen noemen. Want hoewel er geen God aan te pas komt, zijn er veel dingen die Mauri zegt waarvan ik denk: “Ja, dat vind ik ook belangrijk. Zo denk ik ook.”

Mauri zegt: ‘Ik geloof niet in een God, maar ik geloof in de mens.’ Hoe kijk jij naar zo’n uitspraak?
Geloof in God is een gevoel, iets ontastbaars. De mens is tastbaar , dat ben je zelf, dat zijn de mensen om je heen.
Het is makkelijk om bij tegenslag alles op God te steken, of hulp te vragen aan iets buiten jezelf. Maar Mauri, die in de reeks ook heel wat heeft meegemaakt, kiest ervoor om verantwoordelijkheid te nemen. Ze is mantelzorger voor haar broer en haar moeder. Ze pakt het leven vast, zonder te zeggen: “Waarom doet God mij dit aan?”
Dat vind ik krachtig. Ze kiest ervoor om niet te geloven, maar wel om bewust en liefdevol in het leven te staan.

Zou je na deze reeks vrijzinnig humanisme kunnen definiëren?
Dat is een moeilijke vraag. In het begin dacht ik eerlijk gezegd: “Maar daar staat toch elke mens voor?”
Door met Mauri te praten en er meer over op te zoeken, besefte ik dat vrijzinnig humanisme een bewuste levensvisie is. Het gaat erom dat je de mens centraal zet in alles wat je doet.
Als je kwaad doet, besef je dat je iemand pijn doet. Als je goed doet, weet je dat je iemand helpt. Het is een dagelijkse, bewuste keuze om verantwoordelijkheid te nemen voor je daden en om vanuit medemenselijkheid te handelen.

Waarden zoals zelfbeschikkingsrecht en verantwoordelijkheid, zie je die sterk terug in het vrijzinnig humanisme?
Heel erg. Mauri is daar een mooi voorbeeld van. Sommige discussies in de reeks waren best pittig, en ik hield haar goed in de gaten, omdat het vaak ook over haar persoonlijk ging. Hoe zij dingen kan relativeren, plaatsen en verklaren waarom mensen bepaalde ideeën hebben, dat toont hoe bewust ze nadenkt en hoe goed ze dingen begrijpt.

Vanwaar komt de titel ‘Oh my god’?
‘Oh my god’ is een zinnetje dat ik zelf dagelijks gebruik. En het past perfect bij het thema van de reeks: levensbeschouwingen, geloof, God.
Er waren ook momenten tijdens de opnames waarop ik en de jongeren echt dachten: “Oh my god!”
Het is een uitspraak die jongeren vaak gebruiken, bij iets verrassends, iets heftigs, iets grappigs. Het omvat zoveel.
En ja, zelfs een vrijzinnig humanist zegt “Oh my god”, daar ben ik van overtuigd.

Welke reacties hoop je los te maken bij het publiek?
Ik hoop dat Oh my god een geruststelling kan zijn voor jongeren die zoekende zijn. Dat is normaal, en dat is oké. Zoek maar een beetje. Misschien vind je iets, misschien niet, en ook dat is prima.
Daarnaast hoop ik dat het een aanzet is tot gesprek. Dat we over dit soort onderwerpen kunnen praten zonder elkaar te veroordelen. Dat is eigenlijk de kern.

Moet er meer ruimte komen op televisie voor gesprekken over geloof en niet-geloof?
Absoluut. Ik zou het heel tof vinden als er meer programma’s komen waarin we openlijk praten over religie, levensbeschouwing, en ook de keuze om niet te geloven. Dat mag breder, dieper, en vooral: zonder oordeel.

Als je Oh my god zou moeten samenvatten in één gedachte: wat is dan de boodschap? Waarom moet je kijken?
Heel simpel: om je kijk op de wereld te verbreden.

Oh My God! is te bekijken op VRT MAX