Wat doe je wanneer het leven plots stilvalt? Wanneer een relatie eindigt, een dierbare sterft, een ziekte toeslaat of de toekomst onzeker wordt? Veel mensen zoeken geen oplossing, maar wel iemand die echt luistert. Precies daar ligt de opdracht van vrijzinnig humanistische consulenten. In het nieuwe boek Van mens tot mens vertellen consulenten hoe gesprekken over verlies, twijfel, hoop en betekenis een verschil kunnen maken. Winnie Belpaeme en Melina Clijsters werken allebei als consulent bij een huisvandeMens en leggen uit waarom zorgzaam en aandachtig luisteren en medemenselijkheid soms de krachtigste vorm van hulp is: “Iedereen heeft momenten waarop hij nood heeft aan een plek waar hij zijn verhaal kan doen.”

Vrijzinnig humanistische consulenten begeleiden mensen die geconfronteerd worden met wat zij zelf “trage vragen” noemen: vragen waarop geen pasklaar antwoord bestaat. Ze doen dat in de huizenvandeMens, maar ook in ziekenhuizen, gevangenissen, woonzorgcentra, op Brussels Airport of bij Defensie. Wat ze doen, speelt zich per definitie af buiten de schijnwerpers, want vertrouwen en discretie zijn essentieel. Maar met Van mens tot mens willen ze hun werk in de kijker plaatsen. Het boek biedt een unieke inkijk in de gesprekken die mensen helpen om opnieuw richting en houvast te vinden wanneer het leven zijn vanzelfsprekendheid verliest.

Wat is een gesprek binnen een vrijzinnig humanistische context eigenlijk?

Melina Clijsters: Mensen leiden hun leven en op een bepaald moment kan dat leven zijn vanzelfsprekendheid verliezen. Er gebeurt iets plots, of iets sleept al heel lang aan, waardoor mensen zich rusteloos voelen, ongelukkig zijn of in de knoop zitten met zichzelf. Dan komen vragen boven zoals: wat gebeurt er hier eigenlijk? Wie ben ik geworden? Wat betekent dit voor mij? Hoe moet het nu verder?

Dat kan gaan over een relatiebreuk, het verlies van werk, een ziekte, een overlijden, een gevoel van eenzaamheid… Wij luisteren naar wat dat alles betekent voor die persoon en hoe hij of zij daarmee kan omgaan. Vaak zijn dat situaties waarvoor geen oplossing bestaat. Als je een geliefde verliest of een zware diagnose krijgt, kun je dat niet herstellen. Maar je kunt wel zoeken naar manieren om ermee verder te leven.

Veel mensen denken dan spontaan aan een psycholoog. Wat is het verschil?

Winnie Belpaeme: Existentiële zorg is iets fundamenteels anders dan psychologische bijstand. Mensen komen naar ons met de dingen die het leven zelf hen voor de voeten werpt. Ze zoeken naar zingeving, naar draagkracht voor de pijn die ze ervaren, naar manieren om de verbinding te herstellen met wat voor hen betekenis kan geven.  Ze willen niet noodzakelijk werken rond gedragsverandering of een specifieke problematiek. Ze willen vooral hun verhaal kunnen delen.

Dat wij gebonden zijn aan ons beroepsgeheim helpt omdat mensen weten dat hun woorden, tranen, twijfels, verdriet, onmacht enkel bij ons bewaard worden. Wij werken vanuit onze vrijzinnig humanistische levensbeschouwing, waarin waarden zoals zelfbeschikking, verbondenheid en tolerantie centraal staan. Wij doen er alles aan om mensen bij te staan het stuur van hun bestaan terug in handen te nemen. Bovendien werken wij met de waarden van de mens die voor ons zit. Luisterend naar wat voor die unieke persoon van betekenis is.

Melina: Wij creëren eigenlijk een ruimte waarin mensen welkom zijn met heel hun hebben en houden. We proberen hen niet in een bepaalde richting te duwen. Vaak ontstaat er iets doordat iemand zijn verhaal kan vertellen of doordat een goede vraag nieuwe inzichten opent. Mensen moeten hun leven zelf verder aangaan, maar ze hoeven dat even niet alleen te doen.

Jullie spreken vaak over medemenselijkheid. Wat betekent dat concreet?

Winnie: Wij zijn getraind om ten diepste te luisteren, écht contact aan te gaan en in het begeleiden van zingevingsprocessen, maar wij zijn bovenal ook mensen. We zitten niet tegenover iemand als de specialist die alle antwoorden bezit. We zijn even kwetsbaar en krachtig als de mensen die bij ons komen. Kwetsbaarheid is in deze niet negatief, maar wel positief te begrijpen.

Dat maakt een gesprek ook gelijkwaardiger. Vaak staan we samen met onze cliënten in de onmacht.

We mogen getuige zijn van iemands leven, en van de wijze waarop ze zoeken naar de unieke vormgeving hiervan. Soms komt iemand één keer langs. Soms begeleiden we mensen jarenlang. Dan word je op een bepaalde manier deel van hun levensverhaal.

Je leert iemand bijvoorbeeld kennen bij een uitvaart. Enkele jaren later begeleid je een huwelijksceremonie van een kleinkind. Daarna komt diezelfde familie terug voor gesprekken rond ziekte, een relatiebreuk of levensvragen. Dan zie je hoe sterk dat menselijke vertrouwen kan groeien.

Wat maakt de vrijzinnig humanistische benadering bijzonder?

Melina: Misschien vooral het idee dat elke mens eigenaar is van zijn eigen zingeving. Wij geloven niet dat er één juiste levensbeschouwing of één grote waarheid bestaat die voor iedereen geldt.

Iedereen verzamelt onderweg ervaringen, inzichten en overtuigingen die betekenis geven aan het leven. In onze gesprekken proberen we die vaak impliciete zingeving zichtbaar te maken. Wat zijn de waarden die iemand belangrijk vindt? Welke overtuigingen helpen of hinderen? Welke betekenis geeft iemand aan wat hem overkomt?

Winnie: Daarom maakt het onderwerp op zich eigenlijk weinig uit. Mensen kunnen met eender welke vraag binnenkomen. Wij luisteren naar wat daaronder zit. Welke waarden staan onder druk? Welke relaties zijn belangrijk? Wat geeft iemand kracht?

Onze focus ligt altijd op zingeving. Niet als een abstract begrip, maar als iets wat aanwezig is in het dagelijkse leven.

Welke mensen vinden de weg naar jullie?

Winnie: Jongeren die twijfelen over studies of identiteit. Mensen van middelbare leeftijd die vastlopen op het werk. Ouderen die met verlies of ziekte geconfronteerd worden. Eigenlijk iedereen.

Sommigen zijn expliciet vrijzinnig humanistisch. Anderen zijn gelovig. Nog anderen zijn helemaal niet bezig met levensbeschouwing. Dat speelt voor ons geen rol. Iedereen is welkom.

Is jullie werking voldoende bekend?

Melina: Er is zeker nog werk aan de winkel. Tegelijk merk ik wel dat er de voorbije jaren iets veranderd is. Mensen ontdekken onze werking vaak via thema’s waar vrijzinnig humanisten actief rond werken, zoals zelfbeschikking of levenseindezorg.

Wat ik mooi vind, is dat mensen eerst de dienstverlening leren kennen en pas daarna soms nieuwsgierig worden naar de achterliggende levensbeschouwing. Niet andersom. Je hoeft geen vrijzinnig humanist te zijn om hier welkom te zijn.

Jullie horen dagelijks de verhalen van anderen. Wat doet dat met jullie?

Melina: Het is een voorrecht om zoveel vertrouwen te krijgen. Mensen delen vaak dingen die ze nergens anders durven uitspreken. Daardoor leer je ontzettend veel over het mens-zijn, maar ook over jezelf.

Winnie: Tegelijk is het geen lichte job. We ontmoeten mensen vaak op momenten van pijn, verlies of kwetsbaarheid. Die existentiële pijn voel je mee. Ze laat je niet onberoerd. Maar precies daarin schuilt ook de schoonheid van ons werk. Je draagt levensverhalen mee. Sommige mensen zie je nooit meer terug. Andere keren bellen mensen na tien of vijftien jaar opnieuw aan. Dan besef je dat je voor hen iets betekend hebt. Dat blijft bijzonder.

Zien jullie maatschappelijke evoluties terugkeren in gesprekken?

Melina: Zeker. We horen veel verhalen over burn-out, eenzaamheid en het gebrek aan echte verbinding. Mensen zijn voortdurend verbonden via sociale media, maar voelen zich vaak toch alleen.

Winnie: Daarnaast merken we veel onzekerheid over de wereld. Oorlogen, geopolitieke spanningen, klimaatverandering: mensen krijgen voortdurend informatie binnen. Dat leidt vaak tot een gevoel van controleverlies. En controle is net iets wat belangrijk is om betekenis en richting te ervaren. Ik hoor vandaag veel angst en veel eenzaamheid.

Waarom wilden jullie die verhalen verzamelen in een boek?

Winnie: Omdat ons werk zo onzichtbaar is. Veel van wat wij doen, gebeurt achter gesloten deuren. Met dit boek willen we tonen wat die gesprekken kunnen betekenen. Niet alleen door verhalen te delen, maar ook door uit te leggen waarom wij werken zoals we werken. Er zit een heel specifieke methodiek achter onze manier van luisteren, medemenselijke nabijheid en begeleiden.

Wat hopen jullie uiteindelijk met dit boek te bereiken?

Melina: Ik hoop dat het nieuwe collega’s kan inspireren en ondersteunen, maar ook dat het mensen nieuwsgierig maakt naar onze werking. Misschien lezen sommige mensen dit boek omdat ze nog twijfelen om een gesprek aan te gaan. Dan hoop ik dat het de drempel verlaagt.

Winnie: Ik hoop vooral dat iemand die nog nooit van ons gehoord heeft, het boek openslaat en denkt: misschien is dit ook iets voor mij.

Mensen hoeven geen probleem te hebben om bij ons langs te komen. Het leven treft ons allemaal. Soms op mooie manieren, soms op moeilijke manieren. Iedereen heeft momenten waarop hij nood heeft aan een plek waar hij zijn verhaal kan doen.

Dat is uiteindelijk ook de betekenis van de titel Van mens tot mens. Wij hebben geen lijn naar boven. Wij hebben elkaar. Het zijn de mensen naast ons die een verschil maken. Dat menselijke contact, die medemenselijkheid, vormt de kern van alles wat wij doen.