Fenix, het nieuwe kunstmuseum over migratie in Rotterdam, toont migratie als iets dat ons allen aangaat. Het laat zien hoe kunst kan verbinden, ontroeren en inzicht geven in een wereld die voortdurend in beweging is.

Met de opening van Fenix, het nieuwe migratiemuseum in Rotterdam, ondergebracht in de monumentale San Francisco-loods aan de oude Holland-Amerika-kade, heeft de stad er een indrukwekkende culturele bestemming bij. De locatie zelf is al beladen met betekenis: aan die kade vertrokken vanaf het einde van de negentiende eeuw miljoenen mensen richting Amerika en Canada, terwijl er tegelijkertijd talloze nieuwkomers voet aan wal zetten en mee vormgaven aan het levendige, diverse Rotterdam van vandaag.

Fenix positioneert zich als een noodzakelijk tegengeluid in een tijd waarin het politieke debat over migratie steeds vaker door terughoudendheid en polarisatie wordt gekenmerkt. Volgens het recentste Global Trends Report van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn wereldwijd 122 miljoen mensen op de vlucht voor oorlog, geweld of vervolging – een historisch dieptepunt, of beter gezegd, een historisch hoogtepunt van menselijke ontwrichting.

Terwijl migratie in beleidsnota’s, verkiezingsdebatten en krantenkoppen als een probleem of bedreiging wordt besproken, biedt Fenix een ander perspectief, dat van migratie als bron van culturele rijkdom, menselijke veerkracht en verbondenheid. Het museum laat zien dat migratie onvermijdelijk en onlosmakelijk menselijk is – soms schrijnend, dan hoopvol, maar altijd doordrenkt van het verlangen naar een beter bestaan. De bezoeker wordt niet aangesproken als toeschouwer, maar als medereiziger.

Op de eerste verdieping staat kunst centraal. Geen educatieve tijdlijn of historische vitrines, maar een zorgvuldig samengestelde collectie van schilderijen, sculpturen, video’s en installaties van zowel opkomende kunstenaars als gevestigde namen: Francis Alÿs, Sophie Calle, Shilpa Gupta, William Kentridge, Steve McQueen, Kimsooja, Małgorzata Mirga-Tas, Bill Viola, Rineke Dijkstra, Hans Op de Beeck en anderen. Een van de blikvangers is de bus van Red Grooms, bevolkt door poppen die mensen van uiteenlopende herkomst voorstellen. Iedereen is onderweg, lijkt het werk te zeggen – niemand staat stil.

Kofferdoolhof

Beneden wacht het Kofferdoolhof, een monumentale installatie van duizenden koffers, elk met een persoonlijk verhaal. De stemmen van migranten klinken letterlijk uit de bagage.

Het is een archief van herinneringen, van verlies en verlangen, van afscheid en aankomst. Migratie wordt tastbaar, hoorbaar, voelbaar.

The Family of Migrants

Een ander hoogtepunt is de fototentoonstelling The Family of Migrants, een indringende reeks historische en hedendaagse beelden die de voortdurende beweging van mensen over de wereld zichtbaar maakt. Het is een visuele reis langs verhalen van liefde en afscheid, van thuiskomen en zoeken naar een thuis – een thema dat zowel universeel als tijdloos is.

De tentoonstelling is duidelijk schatplichtig aan The Family of Man, de legendarische fototentoonstelling die Edward Steichen in 1955 voor het Museum of Modern Art in New York samenstelde en die vandaag permanent in het kasteel van Clervaux in Luxemburg te zien is. Een bezoek waard overigens.

Ook architectuur draagt bij aan de gelaagdheid van Fenix. Blikvanger is de Tornado, het trappenhuis dat symbool staat voor de kronkelige, onvoorspelbare reis van migranten. De trap wervelt naar een panoramadak met uitzicht over de stad en de imposante Nieuwe Maas.

Fenix toont migratie als iets dat ons allen aangaat en laat zien hoe kunst kan verbinden, ontroeren en inzicht geven in een wereld die voortdurend in beweging is.