Op 10 december, de Dag van de Mensenrechten, herdenken we de ondertekening van het Universeel Verdrag voor de Rechten van de Mens in 1948. Dat document ontstond uit de gruwel van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, als een belofte: nooit meer. Maar hoe relevant is die belofte vandaag? Simon Gronowski, Tinneke Beeckman, Raymonda Verdyck en Freddy Mortier laten hun licht schijnen over de Rechten van de Mens vandaag.

Het verdrag was bedoeld om een fundamentele waarheid te verankeren: ieder mens heeft recht op bescherming, ongeacht wie of waar hij is. Filosofe Tinneke Beeckman herinnert eraan hoe dat besef groeide uit een diepe crisis: “Na de Holocaust wist men dat mensen niet afhankelijk mogen zijn van een bepaalde politiek om beschermd te worden. Vandaag lijkt het alsof er opnieuw zware drama’s nodig zijn om tot dat besef terug te komen. Dat is een droevige gedachte.”

Onder druk, dichtbij en ver weg

Die waarschuwing klinkt luider dan ooit. Oorlogen, autoritaire regimes en polarisering ondermijnen de fundamenten van vrijheid en gelijkheid. Beeckman wijst op een pijnlijke paradox: landen die ooit het voortouw namen, zoals de Verenigde Staten, stellen vandaag zelf mensenrechten ter discussie. Ook dichter bij huis zien we hoe waarden onder druk staan. Raymonda Verdyck, voorzitter van deMens.nu benadrukt: “Vrijheid van meningsuiting, zelfbeschikkingsrecht en gelijke zijn niet vanzelfsprekend. Kijk naar armoede, naar de situatie van asielzoekers, naar de  mensonwaardige omstandigheden in gevangenissen. Mensenrechten betekenen dat iedereen alle kansen krijgt, maar daar is nog veel werk aan de winkel.” Verdyck wijst op een zorgwekkende trend: zelfcensuur. “We durven niet meer alles zeggen, uit angst voor repercussies. Dat is een probleem voor een samenleving die kritische zin hoog in het vaandel draagt.”

Een kompas, geen keurslijf

Toch biedt het verdrag nog altijd een houvast. Filosoof Freddy Mortier noemt het een moreel kompas: “Het is een kader dat richting geeft, zonder alles vast te zetten. Het laat ruimte voor debat en consensus, zolang het universeel blijft. Mensenrechten zijn geen dwingend keurslijf, maar een leidraad om menselijkheid te waarborgen.” Voor het vrijzinnig humanisme zijn mensenrechten geen abstracte principes, maar kernwaarden. “In onze baseline ‘Denk voor jezelf, zorg voor elkaar’ zit alles vervat,” zegt Verdyck. “Kansen bieden, respectvol omgaan, opkomen voor gelijke rechten, dat is ons DNA.”

Holocaust-overlever Simon Gronowski vat het eenvoudig samen: “De verklaring van de Rechten van de Mens is belangrijker dan ooit. Wederzijds respect en geluk zijn cruciaal voor iedereen.” Het verdrag is geen stoffig document, maar een levend kompas. Het herinnert ons eraan dat vrijheid, gelijkheid en waardigheid nooit vanzelfsprekend zijn. In een wereld waar mensenrechten onder druk staan, is het onze taak om ze te verdedigen – niet alleen voor anderen, maar ook voor onszelf.