Consulenten van de Stichting voor Morele Bijstand aan Gevangenen geven individuele morele bijstand aan gedetineerden. Zij bieden hen een luisterend oor binnen een echte vertrouwensrelatie. In deze column getuigen moreel consulenten over hun ervaringen. Dit keer over de taalbarrière die van het communiceren soms een hele uitdaging maakt.

Verschillende talen spreken is handig als moreel consulent. Ik ben zelf een taalfreak en zou ze graag allemaal kennen. Ik verbaas me ook wel eens over de talenkennis van gedetineerden. Een enkeling spreekt er echt veel. Hamza lijkt ze te absorberen. Hij is op zoek naar een utopisch (n)ergens, liefst zo ver mogelijk weg van zijn herkomstland, waar hij niet meer heen wil. Hij kan zich verstaanbaar maken in de taal van elk land waar hij ooit verbleef. In ons eerste gesprek zochten we samen naar een taal die we gemeenschappelijk ongeveer even goed spreken. We kwamen uit op Italiaans.

Nu ja, hij sprak dat veel beter dan ik. Mijn actieve woordenschat Italiaans is beperkt en daarom zocht ik tijdens de gesprekken wel eens een woord op via Google Translate. Hij zei dan dat ik moeite moest doen en zelf moest nadenken om het woord te vinden. In dat eerste gesprek was het ook voor hem naar woorden zoeken, want hij had amper nog Italiaans gesproken sinds hij in België was. Onze gesprekken gingen vaak over Italië, waar hij een poosje in het zuiden van het land heeft gewerkt. Op Google Maps toonde hij me de plekken waar hij is geweest en raadde hij me plaatsen aan die een bezoek waard zijn. Onze gesprekken hebben ervoor gezorgd dat mijn Italiaans erop is vooruitgegaan en het zijne opgefrist.

Gelukkig is er Google Translate, want ik spreek ook wel eens met een gedetineerde zonder dat we een gemeenschappelijke voertaal hebben. Je schuift het toetsenbord naar elkaar door, je wacht tot de ander de tekst heeft gelezen en goedkeurend knikt als die zinvol is of met de wenkbrauwen fronst als Google Translate er een eigen taal van maakt. Via het toetsenbord en door samen naar de tekst in je eigen taal op het scherm te kijken, kan je best mooie gesprekken hebben.

Die ervaring had ik toch bij Petar, die alleen Bulgaars en Turks spreekt. Tijdens ons eerste gesprek was hij gewoon opgelucht dat iemand de praktische en juridische vragen die hij stelde eindelijk begreep – zonder dat ik er een antwoord op had. In de volgende gesprekken liet hij de vragen steeds meer achterwege om over zijn zorgen over het thuisfront te vertellen. Zijn schuldgevoel over hoe zijn vrouw de eindjes aan elkaar trachtte te knopen sinds hij in de cel zat, hield hem ’s nachts wakker. Petar verbleef enkele maanden in de gevangenis, langer dan hij in België in vrijheid was geweest.

Soms probeer ik een gesprekspartner mee te nemen in mijn enthousiasme om een taal aan te leren. Wanneer een gesprek bijvoorbeeld over verveling gaat, vraag ik vaak aan de ander wat die altijd al heeft willen doen, maar waar die nooit de tijd voor heeft genomen. Ik pols dan wel eens of die nooit een nieuwe taal heeft willen leren. Veel mensen delen mijn zin om een andere taal te spreken, maar ze echt leren is zo een van die dingen tussen droom en daad …

Hannah echter heeft haar droom om Japans te leren in de besloten ruimte van haar cel gerealiseerd. Ze liet een familielid een cursus Japans voor zelfstudie bestellen en hield me bij elk gesprek op de hoogte van haar vorderingen. Bij haar vertrek uit de strafinrichting had ze vier van de vijf boeken doorworsteld.

Om privacyredenen getuigen moreel consulenten anoniem en zijn alle namen van gedetineerden schuilnamen.