Vrijzinnig humanistische consulenten bij Defensie geven vooral individuele morele bijstand. Ook op missie is er telkens een moreel consulent aanwezig die een luisterend oor is voor de militairen. Hans De Ceuster is moreel consulent en geeft een inkijk in zijn werk.
Het is dinsdagochtend en wanneer ik in de tuin van het Hof van Busleyden in Mechelen aankom, heeft Jan me al gezien en zwaait hij enthousiast. We hebben elkaar hier al meermaals ontmoet – een rustig plekje tussen Jans thuis en kazerne – en het is de startplaats van onze regelmatige afspraken geworden. In zijn zoektocht naar zelfzorg kruisten onze paden elkaar eerder toevallig een halfjaar geleden. Ik kreeg een mailtje van hem met de vraag eens naar hem te luisteren.
Jan heeft morele verwondingen. Zijn militaire loopbaan confronteerde hem op verschillende momenten met de prijs van mensenlevens. Hij leerde dat mensen niet evenveel waard zijn en dat verstoorde zijn wereldbeeld. In de jaren tachtig ervoer hij dat het leven van miliciens – verpletterd door een tank, geplet tussen twee pantservoertuigen, of wanneer ze dat leven niet meer aankonden – waardeloos werd geacht door hun leidinggevenden. Of nog, hoe hij van zijn overste op zijn donder kreeg, omdat hij een helikopter liet komen om een zwaar zieke milicien naar het hospitaal te brengen en zo zijn leven redde.
De tijd, het leven en zijn loopbaan gingen verder en de gebeurtennissen van toen werden goed opgeborgen.
Een raket in een tent vol Nepalezen
Jaren later ging Jan tweemaal naar Afghanistan, waar dagelijks raketten op de basis werden afgevuurd. Hij was er getuige van een raket die ontplofte in een tent vol Nepalezen die de was deden en zo zag hij opnieuw hoe mensenlevens niet naar dezelfde waarde werden geschat. Bijna dagelijks nam hij deel aan afscheidsceremonies op de luchthaven van Kandahar, wanneer er weer NAVO-soldaten waren gesneuveld en er een laatste groet werd gebracht op hun laatste reis naar huis. Echter niet zo voor de gestorven Nepalezen, en een week later stond er een nieuwe tent met andere Nepalezen die de was deden.
Tijdens zijn tweede opdracht werd de prijs van een mensenleven pas echt duidelijk. In Kaboel was het zijn taak om rond te rijden met enveloppen met dollars. Afkoopsommen, bedoeld als compensatie voor de Afghaanse burgers die per ongeluk werden gedood. Bloedgeld voor het compenseren van het leed van die mensen aan wie we de democratie wilden schenken. De prijs van een Afghaans mensenleven: honderd dollar.
Het schuldgevoel begon te knagen
Het was een erg gewelddadige periode in Kaboel. Zo werden ze ooit aangevallen door een man met een zwaard, een andere keer stapten er aan een halte gewapende mannen uit de auto voor hen. Telkens reageerde Jan zoals het hem was geleerd, namelijk blijven rijden, zelfs als een van de aanvallers niet uit de weg gaat. Klinkt hard voor wie het niet gewoon is om in Kaboel te rijden, maar als je wordt aangevallen is dat wél normaal. Zijn koelbloedigheid bleef niet onopgemerkt bij de mensen die hij moest vervoeren en wier leven hij zo misschien kon redden.
Maar het schuldgevoel begon te knagen, toen hij weer eens wegreed en zo de aanslag op een trouwfeest niet kon voorkomen. De schaamte zichzelf en zijn collega’s wel te kunnen redden, maar niets te kunnen doen voor de Afghanen die het gewoon waren om daar te leven én om het leven te vieren.
Voor honderd dollar
Wanneer zijn opdracht in Kaboel bijna ten einde liep, ging het helemaal mis. Geen aanslag op zijn leven dit keer, maar wel op dat van een jong meisje dat voor de wielen van zijn auto werd geduwd. Een meisje met nog een heel leven voor zich werd opgeofferd – voor honderd dollar.
“Heb je je opdracht in Kaboel afgesloten?”, vroeg ik hem tijdens ons allereerste gesprek. De afgelopen vijftien jaar was er geen nacht voorbijgegaan waarop Jan niet wakker schoot, opnieuw in die wagen zat en zich weer schuldig voelde voor haar dood. Al wandelend werken we samen verder aan een ceremonie om zijn opdrachten af te sluiten en om verloren levens te eren. Na een lange tocht door Mechelen staan we terug in de tuin en die ruikt naar de lente.
Lees hier meer over de morele dienstverlening bij Defensie.
Lees hier meer columns van moreel consulenten bij Defensie.
Foto Hans De Ceuster © Fotografencollectief Brandpunt 23