‘Doordacht’ bundelt een verzameling weetjes en tips ter inspiratie voor de lessen niet-confessionele zedenleer. Dit keer rond het thema ‘zelfzorg’ dat in demens.nu/ Magazine aan bod komt.
Bert Goossens en Christophe Van Waerebeke
Gezegd
“Zelfliefde, mijn heer, is niet zo’n verachtelijke zonde als zelfverwaarlozing.” – “Self-love, my liege, is not so vile a sin, as self-neglecting.” – William Shakespeare, Engelse toneelschrijver, dichter en acteur, in Henry V.
“Zelfliefde sluipt voortdurend rond, als een slang, om alles te steken wat er toevallig op stuit.” – “Self-love for ever creeps out, like a snake, to sting anything which happens to stumble upon it.” – Lord Byron, Engelse dichter en schrijver.
“Onze maatschappij is erg gericht op ikkigheid, maar verbinding is net essentieel om jezelf goed te voelen.” – Dirk De Wachter, Belgische psychiater.
“In de beperking toont zich de meester.” – “In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister.” – Johann Wolfgang von Goethe, Duitse schrijver, filosoof, natuurwetenschapper en staatsman.
“We moeten onze tuin bewerken.” – “Il faut cultiver notre jardin.” – Voltaire, Franse schrijver, dichter, essayist, filosoof en vrijdenker, in Candide.
Zelfvorming
Vrijzinnig humanisten achten autonomie van onschatbare waarde, voor zichzelf en voor anderen. Autonomie kan niet worden gelijkgesteld aan onafhankelijkheid, vindt filosoof Joep Dohmen. In wezen gaat autonomie over je vermogen om jezelf zo goed mogelijk te verhouden tegenover afhankelijkheid of afhankelijkheden in het leven.
In dat opzicht vergt autonomie de capaciteit om aandacht te ontwikkelen, om te leren interpreteren en evalueren. Dat cognitieve aspect is heel breed en omvat ook narrativiteit, het vertellen van verhalen, luisteren naar elkaar, welsprekendheid, creativiteit, humor en ironie.
Hoe ga jij in je les met autonomie (procesdoel één van het leerplan niet-confessionele zedenleer) aan de slag? Hoe kunnen humor en ironie bijdragen tot een betere zelfvorming en zorg voor jezelf?
Meer of minder
Actrice Suzanne Grotenhuis wandelt elke dag met haar pasgeboren zoon door het park, anders slaapt hij niet. Het is een eenzame tijd. Haar omgeving spoort haar aan om goed voor zichzelf te zorgen. Maar net de toevallige ontmoetingen tijdens haar wandelingen maken voor haar het verschil.
In haar debuutroman Waar zijn de wolken reflecteert ze op zelfzorg en het belang van verbinding. Het boek, dat ze tijdens haar wandelingen op haar smartphone schreef, haalde de shortlist van de Bronzen Uil 2024 van het Willemsfonds. Grotenhuis biedt een frisse blik op wat het betekent om voor jezelf te zorgen. Een pleidooi om minder aan zelfzorg te doen en meer rondom ons te kijken.
In de natuur
Het Japanse shinrin-yoku, het Finse metsämieli en het Engelse natural mindfulness zijn voorbeelden van wat je grosso modo als ‘bostherapie’ zou kunnen benoemen en wat bij ons eerder als ‘bosbaden’ bekend staat. Die therapievorm doet een beroep op allerlei observatietechnieken om in te zetten op de talrijke – wetenschappelijk onderzochte – positieve effecten, zowel mentale als fysiologische, van een bosgebied op de mens.
In het Zakboek voor het bosbaden en op internet vind je tal van praktische tips om het bos in te trekken en zelf ervaringsgericht aan de slag te gaan. Ook een leuke en leerrijke onderneming om met de klasgroep te doen.
Kleine daden
Eeske van Roekel, ontwikkelingspsychologe aan de Tilburg Universiteit, doet onderzoek naar emoties in het dagelijkse leven, mentale gezondheid en welzijn. Een meta-analyse van een groot aantal studies naar acts of kindness – kleine, vriendelijke daden zoals iemand groeten, naar iemand lachen of een deur open houden – wijst uit dat ‘aardig zijn’ voor meer welbevinden, meer positieve en minder negatieve emoties zorgt.
Een act of kindness wordt al gauw betekenisvol voor jezelf als je dicht bij jezelf blijft en geen dingen doet die je ongemakkelijk vindt of die niet oprecht overkomen. Uit het onderzoek blijkt ook dat ontvangers van aardige acties in reactie daarop meer prosociaal gedrag vertonen. Kleine, vriendelijke daden zorgen zo voor een positieve vicieuze cirkel.
Bron: Is vriendelijk zijn goed voor je gemoed?, Tilburg University, 13 februari 2023.
Lees hier andere artikels over zelfzorg.
Ben je geïnteresseerd in niet-confessionele zedenleer of vrijzinnig humanisme in de klas? Als leerkracht, leerling of ouder? Neem een kijkje op nczedenleer.be, hét informatiepunt over het vak ncz met inspiratie en ondersteuning voor leerkrachten en leerlingen.
Lees ook ‘Een bank vooruit‘ waarin leerkrachten niet-confessionele zedenleer vertellen over hun vak.