Op 12 februari vieren we overal ter wereld Darwindag, de geboortedag van Charles Darwin. Samen met het Geuzenhuis organiseert het Fonds Lucien De Coninck daarom opnieuw een lezing met zijn evolutietheorie in de hoofdrol.
Taal als bioculturele parasiet
Deze omschrijving van taal doet haast onvermijdelijk denken aan wat Richard Dawkins indertijd zei over onze genen, die lichamen op een egoïstische manier zouden gebruiken om zich van een succesvol voortbestaan te verzekeren. In hoever deze vergelijking ook opgaat voor de ontwikkeling van talen zal moeten blijken uit het betoog van onze spreker. Dat taal gekenmerkt wordt door variatie, vererving en selectie heeft een nieuwe lichting taalkundigen ertoe aangezet om de ontwikkeling van taal, in tijd en ruimte, te bekijken door een ‘evolutionaire’ bril.
Ondanks hun enorme diversiteit blijken talen toch een aantal fundamentele eigenschappen te hebben die we als universeel kunnen bestempelen. Deze zijn waarschijnlijk opgelegd door de mogelijkheden en beperkingen van het menselijk brein. Zo worden talen met een hoge informatiedensiteit blijkbaar trager gesproken, zodat de ‘natuurlijke’ bandbreedte van onze hersenen niet overschreden wordt.
Anderzijds kunnen de verschillen veelal verklaard worden als adaptaties aan wisselende omstandigheden op zowel klimatologisch, geografisch, demografi sch als sociocultureel vlak. Zo zijn talen die hoog in de bergen gesproken worden doorgaans complexer dan talen in het dal, en hebben luchtvochtigheid en hitte een impact op het gebruik van klinkers en medeklinkers.
Vandaar ook het belang bij taalonderzoek van een interdisciplinaire aanpak. Het samenbrengen van inzichten uit de (paleo)antropologie, archeologie, primatologie, filosofie en psychologie leidt ook hier dikwijls tot verrassende resultaten. Omgekeerd stelt de (eerder controversiële) vraag zich of en hoe de taal onze gedachten eventueel kan aansturen en onze visie op de wereld kan beïnvloeden.
Prof. Freek Van de Velde is hoogleraar historische taalkunde en Nederlandse taalkunde aan de KU Leuven. In zijn onderzoek betrekt hij inzichten uit belendende onderzoekdomeinen, en werkt hij binnen het domein van de culturele evolutie. In zijn boek Wat taal verraadt – Een kleine geschiedenis van brein tot beschaving (Lannoo Campus) geeft hij een overzicht van de stand van de wetenschap op het terrein van de evolutionaire taalkunde.
Het boek is te koop na de lezing.
Inkom: 5 euro voor niet-leden – Leden Fonds Lucien De Coninck en studenten: gratis
Inschrijven via deze inschrijvingslink