Andy Colman (43) is meer dan een cafébaas. Al drie jaar baat hij @ndy’s uit in hartje Ieper, een café dat hij zelf ‘straight friendly’ noemt. Zijn café is veel meer dan een gezellige ontmoetingsplek, het is een veilige haven voor de LGTBQIA+ gemeenschap. Op de vooravond van de Internationale Dag tegen Holebi- en Transfobie op 17 mei, deelt Andy zijn ervaringen maar ook zorgen: “Je merkt meer preutsheid, meer radicalisering. Vooral bij jongeren.”

Voor het café in hartje Ieper wappert de regenboogvlag. Andy verwelkomt ons samen met zijn man in @ndy’s. Terwijl hij de koffies zet achter de toog begint hij al honderduit te vertellen over al zijn leven en coming out: “Voor mij is dat eigenlijk vrij vlot gegaan. Niet omdat het allemaal ideaal was, maar omdat het plots gewoon ‘uit’ was. Ik ben tegengehouden door de spoorwegpolitie toen ik de liefde bedreef met een andere man (lacht) en dat heeft alles in een stroomversnelling gebracht. Dat moment voelde achteraf bekeken zelfs als een opluchting. Ik heb mezelf daar nooit zwaar in verloren of een groot innerlijk gevecht mee geleverd. Tegelijk besef ik heel goed dat dit absoluut niet voor iedereen zo loopt. Iedereen heeft zijn eigen verhaal, zijn eigen tempo en zijn eigen kwetsbaarheden.”

Hoe werd die coming-out bij je thuis ontvangen?

Mijn vader had het er bijzonder moeilijk mee. Hij was beroepsmilitair, grootgebracht in een tijd en een cultuur waarin homoseksualiteit simpelweg niet bestond. Dat een van zijn kinderen homo was, kon hij niet plaatsen. Ik begrijp dat hij anders was opgevoed, maar vandaag mag dat geen vrijgeleide meer zijn om niet te willen begrijpen of aanvaarden.

Toch worstelen nog best wat mensen met hun geaardheid…

Ik zie te veel mensen die zichzelf verplichten om jaren te wachten of zelfs een heel leven te verstoppen, omdat ‘de maatschappij’ dat van hen verwacht. Ik ken iemand die pas rond haar zestigste in transitie is gegaan, na een huwelijk en met een volwassen kind. Dan denk ik: hoeveel levensenergie en geluk is daar verloren gegaan? Je bent wie je bent. Leef dat ook. Laat leven. Het hoeft echt niet moeilijker gemaakt te worden dan het al is.

Als cafébaas sta je midden in de samenleving. Merk je dat het vandaag makkelijker is om jezelf te zijn dan vroeger?

In grootsteden wel. Daar is meer zichtbaarheid, meer diversiteit en vaak ook meer aanvaarding. Maar in kleinere steden en landelijke regio’s zie je dat het soms zelfs moeilijker is geworden. Vroeger had je plekken zoals het GOC (Gebiedsgericht Ontmoetingscentrum): echte ontmoetingscentra waar mensen niet alleen iets kwamen drinken, maar ook terecht konden met vragen, twijfels en problemen. Door besparingen zijn die plekken grotendeels verdwenen. Dat is een enorme aderlating geweest voor de gemeenschap.

Het waren veilige ruimtes. Jongeren die thuis buiten gegooid werden omdat ze homo of trans waren, konden daar terecht. Er werd meegedacht, meegezocht naar oplossingen, soms werden zelfs tijdelijke logeerplekken geregeld. Dat sociale vangnet bestaat vandaag veel minder. Roze Huizen hebben zeker hun waarde, maar het is niet hetzelfde warme, laagdrempelige netwerk van vroeger.

Heb je zelf ooit discriminatie ondervonden?

Absoluut. In mijn vorige zaak in Aalter hebben we bijna twee jaar gevochten voor vergunningen die er uiteindelijk nooit kwamen, terwijl alles administratief perfect in orde was. Politie, brandweer, controles: allemaal positief. En toch mocht het niet, puur omdat het om een holebizaak ging. De toenmalige burgemeester Pieter De Crem (CD&V) blokkeerde alles. Dat hakt er enorm in. Je voelt dat bepaalde politieke partijen je nooit volledig zullen aanvaarden, wat je ook doet.

@ndy’s is vandaag duidelijk zichtbaar als holebicafé. Maakt het dat ook kwetsbaar?

Sommige mensen blijven buiten staan als ze de regenboogvlag zien. Of kijken even binnen en vertrekken meteen weer. Dat gebeurt nog altijd. Tegelijk is iedereen hier welkom. We hebben hetero’s, gezinnen met kinderen, transpersonen… Dat gaat perfect samen, zolang er wederzijds respect is. Aanvaarding werkt in twee richtingen.

Maar je merkt meer preutsheid, meer radicalisering. Vooral bij jongeren. Zij groeien op met sociale media, met oude en nieuwe religieuze invloeden, met macho-denken. Dat maakt het moeilijker om gewoon jezelf te zijn, zeker buiten de grote steden. Die druk voel je hier ook.

De Internationale Dag tegen Holebi- en Transfobie blijft voor jou dan ook bijzonder relevant.

Zeker. Kijk naar Italië, Hongarije of de Verenigde Staten. Rechten kunnen razendsnel weer worden afgenomen. Wat we verworven hebben, is nooit vanzelfsprekend. Daarom moeten we zichtbaar blijven en waakzaam zijn. Zodat we onze rechten behouden, en liefst uitbreiden. Dat er opnieuw meer echte ontmoetingsplekken komen. Minder regels, meer menselijkheid. Leven en laten leven zou voor iedereen beter zijn.

En stel dat je vandaag een zoon zou hebben die holebi is?

Dan zou ik me langs de ene kant zorgen maken, langs de andere kant ook weer niet. Het is vandaag aanvaardbaarder dan vroeger, zeker in steden. Maar jongeren hebben nog altijd steun nodig: thuis, op school, in hun omgeving. Uiteindelijk moet het kunnen dat iemand zegt: ‘ik ben homo’ en dat dat het gewoon is.