De verkiezingsuitslag in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt is een verschrikkelijke schok voor iedereen die vecht voor mensenrechten, vrijheid en democratie. De extreemrechtse partij Alternative fur Deutschland behaalde een overweldigende overwinning, geleid door een partijtop die openlijk flirt met neonazistische netwerken en standpunten verdedigt die de democratische rechtsstaat ondermijnen. Dat dit in Duitsland gebeurt, het land dat na 1945 een morele en juridische brandmuur optrok tegen extreemrechts, maakt het des te verontrustender.

De AfD in Saksen-Anhalt wordt door de Duitse veiligheidsdiensten als extremistisch beschouwd. Als je het partijprogramma leest, dan wordt het meteen akelig concreet. De partij wil kinderen van vluchtelingen in aparte klassen steken, een ‘remigratieoffensief’ starten, onderwijs over de Holocaust terugschroeven en de regenboogvlag verbieden. Dit zijn ideeën die rechtstreeks botsen met de mensenrechten en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. We kunnen in een democratie over heel veel van mening verschillen, maar menselijke waardigheid, het recht op onderwijs of het verbod op discriminatie, zijn pijlers die grondwettelijk verankerd zijn om ieder van ons te beschermen. Wie zo’n voorstellen normaliseert, breekt mee de rechtsstaat af.

Daar komt nog iets bij: de AfD in Saksen-Anhalt telt medewerkers met neonazistische achtergrond. Niet één, niet twee, maar een netwerk dat zich rond de partij heeft genesteld. Dat een partij met zulke banden bijna een absolute meerderheid behaalt, is geen politiek signaal meer. Het is een democratische breuklijn.

Kiezers vergeten blijkbaar hoe snel een democratie kan kantelen wanneer haat wordt genormaliseerd

Hoe kan dit gebeuren? Angst, onvrede, vereenzaming, het gevoel dat de democratie niet meer werkt, … het zijn stuk voor stuk bekende factoren. Maar tegelijk wijst het ook op een enorm tekort aan kennis en begrip over onze geschiedenis. Kiezers vergeten blijkbaar hoe snel een democratie kan kantelen wanneer haat wordt genormaliseerd. Ze vergeten dat de NSDAP ook via verkiezingen aan de macht kwam. Ze vergeten dat de afschaffing van de democratie nooit begint met tanks, maar met ideeën die te lang worden weggewuifd als ‘overdreven’, ‘provocatie’ of ‘protest’.

Vanuit het vrijzinnig humanisme zijn we hier radicaal helder in. Wij geloven in een samenleving die gebouwd is op vrijheid, kritisch denken en menselijke waardigheid. Die waarden zijn omarmd door de samenleving door de strijd tegen fascisme, tegen totalitarisme en tegen haat. Daarom moeten we vandaag luidop zeggen: er is een grens. Wie mensenrechten aanvalt, wie groepen apart wil zetten, wie de geschiedenis wil herschrijven, wie discriminatie wil institutionaliseren, die overschrijdt die grens. En dat geldt niet alleen voor de AfD. Het geldt voor elke burger, elke partij die het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens wil uithollen, rechten wil afbouwen, minderheden wil isoleren of de rechtsstaat wil verzwakken.

Democratie sterft niet in één klap. Ze sterft in stilte. Ze sterft wanneer we wegkijken. Wanneer we extremisme normaliseren. Wanneer we denken dat het allemaal wel zal meevallen. Wanneer we vergeten wat er in de jaren dertig is gebeurd. Laat ons dus de overwinning van de AfD in Saksen-Anhalt niet als een lokaal incident zien, maar als een teken aan de wand om het meer dan ooit over onze geschiedenis te hebben die ons allemaal verbindt. Nie wieder!

Raymonda Verdyck, voorzitter deMens.nu