Wie vragen heeft over rouw bij jongeren, kan bij het huisvandeMens terecht voor begeleiding op maat. Hoe belangrijk het is om over verlies te praten, getuigt Studio Brussel-presentatrice Nona Van Braeckel (25). Op haar zestiende verloor ze haar papa, een harde confrontatie met de vluchtigheid van het leven. Ze vertelt over de stilte na ‘de rouwstoet’, het belang van openheid over verdriet en de brieven die ze nog steeds aan haar vader schrijft.

 

Je was nog maar zestien toen je papa verloor aan kanker. Kan je beschrijven hoe dat voor jou was, op die leeftijd?

Ik had echt het gevoel dat ik in het perfecte gezinnetje opgroeide: een mama en papa die gelukkig waren en veel tijd hadden voor mij en mijn broer. Ik had eigenlijk nog niets ergs meegemaakt, behalve dat onze familiehond gestorven was. Met de dood was ik verder nog nooit echt in contact gekomen.

Toen mijn papa in 2017 ziek werd en we voor het eerst hoorden dat hij kanker had, besefte ik ook helemaal niet dat dat iets levensbedreigends kon zijn. Ik weet nog dat ik tegen mama zei, toen de dokter vertelde dat hij chemo nodig had: “Ah, maar chemo is toch voor mensen die kanker hebben?” Ik had niet door dat dat net over hem ging.

Het was allemaal zo vreemd: mijn papa is ziek, wat betekent dat dan eigenlijk? Ik stond er nog niet bij stil hoe ernstig dat was. Mijn ouders probeerden ons ook wat af te schermen, want we waren vijftien en zestien. Je bent dan wel bijna volwassen, maar tegelijk nog kind.

Op dezelfde dag dat we te horen kregen dat de chemo niet aansloeg en ze het nog zo comfortabel mogelijk voor hem zouden maken, overleed mijn papa.

Het was een rollercoaster, een plotselinge reality check: wow, mijn papa is sterfelijk, want hij is net gestorven. Dat vond ik heel moeilijk om te bevatten, als zestienjarige. Ineens werd ik geconfronteerd met de dood en de vluchtigheid van het leven. Ik dacht altijd: dat overkomt ons niet. En dan gebeurt het toch. Ik heb daar heel veel moeite mee gehad. Ik was ook echt boos op de wereld: waarom wij? En waarom mijn papa?

Heb je het gevoel dat je voldoende afscheid hebt kunnen nemen?

Ik heb eigenlijk nooit echt afscheid kunnen nemen. Dat is misschien nog altijd wat ik zoveel jaren later het moeilijkste vind. Dat ik als zestienjarige niet besefte: mijn papa is sterfelijk, en hij gaat sterven. En nu denk ik soms: heeft hij wel voldoende beseft hoe graag ik hem zag? Mijn mama zegt van wel, maar toch blijft dat voor mij het lastigste, dat ik hem dat niet heel bewust nog heb kunnen zeggen.

Op het einde ging alles ook zo snel. Op één avond ging het van ‘we gaan hem nog zo lang mogelijk pijnloos laten leven’ naar ‘hij is overleden’. Er was gewoon geen ruimte meer om afscheid te nemen. Het is voor mij soms nog zoeken, hoe ik daarmee moet omgaan.

Je maakte daarna een heel rouwproces door. Wat gaf jou troost in die periode?

Vooral de gesprekken met lotgenoten. Ik ben daar ook bewust naar op zoek gegaan, want na een paar maanden had ik het echt moeilijk. Ik was boos op de wereld en dacht: waarom ben ik de enige die dit meemaakt?

Toen heb ik een video op YouTube geplaatst over mijn verlieservaring, en daardoor merkte ik: ik ben helemaal niet alleen. Dat praten met mensen die hetzelfde voelen, die herkenning vinden, dat is voor mij enorm belangrijk geweest.

Ik ben ook eens naar een ontmoetingsdag gegaan van de organisatie Missing You, om andere jongeren in een gelijkaardige situatie te leren kennen. Het deed deugd om mijn verhaal te kunnen delen en te voelen: oh, er zijn nog anderen die dit begrijpen.

Daarnaast vond ik ook troost in schrijven. Ik hield al van jongs af aan een dagboek bij, en na het overlijden van mijn papa ben ik dat aan hem beginnen richten. Zo kon ik hem als het ware op de hoogte houden. Niet omdat ik echt in ‘iets’ geloof, maar het geeft me wel het gevoel dat er nog een soort connectie is.

Wat was jouw motivatie om jouw verhaal ook op YouTube te delen?

Ik was al een tijdje actief op YouTube, en ik voelde ergens de nood om te delen wat er gebeurd was. Ik had een paar maanden niets gepost, en mijn kijkers merkten wel dat er iets aan de hand was, maar ze wisten niet wat. Dus ik heb die video gemaakt om het gewoon te kunnen vertellen.

Heel veel mensen begonnen hun eigen verhalen te delen en dat gaf me ontzettend veel steun en kracht. Uiteindelijk heb ik er veel meer uitgehaald dan ik ooit had gedacht.

In een online omgeving krijg je helaas onvermijdelijk ook negatieve reacties. Heb je dat ook ervaren?

Negatieve reacties waren er zeker op die video. Ik heb intussen wel een olifantenhuid gekregen. Als je op je veertiende al op YouTube zit, leer je wel wat verdragen. Maar het bleef soms lastig om harde opmerkingen te lezen over mijn papa of over mij als dochter. Dat raakte me.

Ik heb daar ook echt nul tolerantie voor: ik verwijder zulke reacties gewoon. Ik besef dat die mensen mij niet kennen, of dat ze het niet menen en vooral met zichzelf in de knoop zitten. Toch deed het me iets om te lezen: “Jij mag blij zijn dat hij je nu niet bezig ziet” of “je verdient dit”. Ik probeerde dat niet te diep binnen te laten komen en te relativeren. De ene dag lukte dat wel al beter dan de andere.

Voor veel jongeren is muziek belangrijk in hun leven. Haalde je daar zelf ook troost uit?

Muziek heeft altijd al een hoofdrol gespeeld in mijn leven. Florida 2009 van Joost heeft veel voor mij betekend. In dat nummer zingt hij over zijn ouders, die allebei overleden zijn.
Ik was al fan van Joost, zijn YouTube-video’s en het begin van zijn muziekcarrière. Toen hij dat nummer uitbracht, vond ik het heel cool om te zien hoe kwetsbaar hij zich toonde, terwijl zijn muziek meestal heel uptempo en bouncy is. Dat heeft me enorm geholpen om herkenning te vinden: ik ben niet alleen.

Ik heb ook muziek ontdekt die me hielp om te rouwen. In het begin probeerde ik dat verdriet weg te duwen, er niet te veel over na te denken. Tot ik besefte: misschien moet ik af en toe het gevoel toelaten. Dan zette ik een nummer op zoals Heal van Tom Odell. Daardoor kon ik de sluizen openzetten en eens goed wenen. En dat deed wel deugd, dat had ik nodig om de spanning en verdriet er even uit te laten.

 

Er zijn mensen die troost halen uit het geloof in een hiernamaals. Hoe kijk jij daarnaar?

Ik heb nooit echt geloofd dat er iets is na de dood. Ik ben niet gelovig opgevoed, heb altijd zedenleer gevolgd en vrijzinnig gedacht. Tot mijn papa stierf. Toen dacht ik wel even: oei, wat nu? In mijn hoofd had ik geen invulling voor wat er ging komen.
Natuurlijk hoop je ergens dat er ‘iets’ is of ‘iets’ zou zijn, maar echt geloven doe ik niet. Toch hou ik via die brieven aan mijn papa een soort connectie. Of ik hem ooit nog zal terugzien? Ik vrees van niet, al zou ik dat wel fijn vinden. Het heeft me aan het denken gezet, maar mijn overtuiging is niet veranderd.

Denk je dat rouwen bij jongeren en volwassenen fundamenteel verschilt?

Ja, ik denk het wel. Volwassenen hebben meer levenservaring en beseffen dat het leven niet altijd om henzelf draait. Als jongere denk je vaak dat je het middelpunt van de wereld bent en dat jou niets zal overkomen.
Volwassenen hebben meestal al meer meegemaakt, of ze hebben het van dichtbij gezien, waardoor ze realistischer naar het leven kijken. Voor mij was het moeilijk dat ik toen weinig leeftijdsgenoten kende die iets gelijkaardigs hadden meegemaakt. Ik ben wel blij dat ik van mijn school de ruimte heb gekregen om te rouwen. Dat is iets dat op de werkvloer misschien moeilijker is.

Bij het huisvandeMens kunnen kinderen en jongeren terecht voor gesprekken rond rouw en verlies. Is het belangrijk dat zulke plekken er zijn?

Het is superbelangrijk dat er plekken zijn waar je terecht kan met je gevoelens, waar je hulp vindt of lotgenoten kunt ontmoeten. Rouw kan heel eenzaam voelen. Ik had echt het gevoel dat ik de enige zestienjarige was die haar papa verloren had, terwijl dat helemaal niet zo was.
Door mensen te ontmoeten die al verder stonden in hun rouwproces, zag ik dat er een moment komt waarop je erover kan praten zonder tranen. Dat was fijn voor mij om te zien. Er zitten veel positieve aspecten aan praten met mensen die er iets van weten, of gewoon met lotgenoten. Het is moeilijk, maar wel de moeite om hulp op te zoeken.

Geeft onze samenleving voldoende ruimte aan mensen om te rouwen?

‘Taboe’ is misschien een groot woord, maar het wordt nog vaak onderschat dat rouw een lang proces is. De eerste week is het normaal dat je verdrietig bent of niet werkt, maar daarna gaat de wereld gewoon verder en wordt het een beetje vergeten.

Mensen hebben ook schrik van rouw. Ik heb nu bijvoorbeeld een collega die een ouder verloor, en ik merk hoe voorzichtig mensen zijn. Ze zeggen liever iets minder dan iets meer, uit schrik om fouten te maken. Terwijl die persoon net nood kan hebben aan connectie en woorden, zelfs als het niet altijd honderd procent de juiste woorden zijn.
Blijf praten, stel vragen. Die persoon zal zelf wel aangeven wat te veel is. Zwijgen en doen alsof het er niet is, dat is nog het meest pijnlijke voor de persoon die aan het rouwen is.

Zijn er dingen die je doet om je papa te herdenken?

We hadden vroeger thuis een soort mini-boerderijtje. Als we thuiskwamen, nadat papa ons van school was komen halen, kwamen de ganzen aangevlogen. Dat is echt iets dat ik met mijn papa verbind. Met Pasen moesten we uitgeblazen eieren meebrengen naar school om te beschilderen. Mijn papa verzamelde dan een heel jaar lang ganzen­eieren zodat iedereen uit de klas op zo een groot ganzenei kon schilderen. Dat was heel cool en typeert mijn papa helemaal. Daarom zijn ganzen voor ons als gezin zo belangrijk en iets om aan vast te houden. Altijd als ik ganzen zie vliegen of ergens zie rond waggelen, denk ik aan mijn papa.

Op mijn schouder heb ik een tattoo van een gansje dat vliegt met een briefje, omdat ik dus brieven schrijf aan mijn papa om die connectie te behouden. Dat gansje brengt symbolisch een brief naar hem. Ik vind het fijn om hem zo dicht bij mij te dragen.

Je hebt jouw ervaring en die van andere lotgenoten de podcast Na de rouwstoet gemaakt. Kan je uitleggen wat je met die titel bedoelt?

De titel komt van een gedicht dat beschrijft hoe het stil wordt nadat de stoet voorbij is getrokken.
In het begin, na een overlijden, krijg je veel steun: berichtjes en telefoons. Je voelt je heel hard gesterkt, maar daarna wordt het stiller. De wereld gaat verder, behalve jij. Jij zit nog met dat verdriet, en dat zwarte gat komt pas daarna. Daarover wilde ik praten met de podcast: over wat er gebeurt ná de rouwstoet, wanneer de stilte valt.

Wat kan je jongeren meegeven die met rouw geconfronteerd worden?

Praat erover. Babbelen is soms het beste medicijn. Het is moeilijk om je verdriet toe te laten, maar je moet erdoor. Als je het nu wegduwt, komt het later toch nog achter je aan.
Wees niet bang van dat gevoel, laat het toe. Zoek lotgenoten, zoek mensen die erover willen praten en geef jezelf tijd. Tijd is iets dat wonden heelt.

Rouw is iets dat altijd bij je blijft, maar waar je ook de ruimte aan mag geven om te zijn. En na verloop van tijd is het makkelijker om met je mee te dragen. Geef jezelf maar die tijd.

Welke boodschap kan je aan ouders geven, van wie een kind in rouw zit?

Praat erover met je kind, over de rouw, over de persoon die overleden is. Wat ik heel fijn vond bij mijn mama, is dat ze ons meenam naar groepsgesprekken of workshops rond rouw. Daar zou ik zelf nooit aan gedacht hebben. Terwijl zij zelf diep in haar eigen rouw zat, dacht ze ook aan ons. Daar ben ik haar heel dankbaar voor.
Thuis praten we niet altijd over het verdriet zelf, om elkaar niet te kwetsen. We halen vooral de mooie herinneringen boven. Maar soms is het net waardevol om te zeggen dat je iemand mist, of dat je het lastig hebt. Ouders hoeven dat niet te verstoppen voor hun kind.