Verzetscafés zijn ontmoetingsavonden waar inspirerende verhalen van gewone mensen die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de nazistische bezetter verzetten, tot leven komen. Drie sprekers, vaak familieleden, delen de verhalen van die verzetshelden. Het doel van die persoonlijke getuigenissen? De moed, vastberadenheid en opoffering van die mensen levend houden en ons bewustzijn van vrijheid versterken. We zijn te gast op zo’n verzetscafé in Ronse.

Verzetscafés zijn een initiatief van Helden van het verzet vzw. De vertelavonden zijn er voor iedereen, jong en oud, die wil leren, luisteren en reflecteren over een cruciale periode in onze geschiedenis. De Tweede Wereldoorlog was niet alleen een strijd tussen legers, maar ook een strijd van gewone mensen die buitengewone moed toonden. Ook in Ronse kozen velen ervoor om niet voor de bezetter te buigen. Drie van die verzetshelden – Maurice Bouchez, Maurice Vandevelde en Roger Vanwijmeersch – belichamen die stille vastberadenheid. Hun verhalen komen tot leven tijdens het verzetscafé in Ronse.

Maurice Bouchez: de jongeman met geheime inlichtingen

Maurice Bouchez groeide op in een patriottisch gezin. Zijn vader had tijdens de Eerste Wereldoorlog als oorlogsvrijwilliger aan de IJzer gevochten en gaf die geest van verzet door. Toen de bezetting in 1940 begon, was Maurice nog maar zestien, maar hij hielp al onderduikers en werkte mee aan het clandestiene netwerk van de Belgische Nationale Beweging (BNB). Samen met kameraden richtte hij een fotolaboratorium in om Duitse documenten te fotograferen en naar Engeland te smokkelen. Hij reconstrueerde plannen van vliegvelden, tekende plattegronden van radarinstallaties en nam alle risico’s die spionage met zich meebracht. “Het enige dat ons nog ontbrak, was een balg met een lens”, schreef hij, een detail dat toont hoe inventief ze moesten zijn. Elke stap was gevaarlijk – een verkeerde blik, een onverwachte controle – en het werk kon hen het leven kosten.

Op 24 april 1944 sloeg het noodlot toe. Maurice werd door de Feldgendarmerie gearresteerd en belandde in de Gentse gevangenis, daarna in het concentratiekamp Buchenwald en later in het kamp Mittelbau-Dora. Daar vierde hij zijn twintigste verjaardag, ver weg van huis, in een wereld van dwangarbeid en ontbering. Eind oktober bood men hem de vrijheid aan in ruil voor dienst bij de Wehrmacht – hij weigerde. “Ik kon niet tekenen”, schreef hij. “Vrijheid in ruil voor verraad was geen vrijheid.” Na een dodenmars kwam hij in het kamp Bergen-Belsen terecht, waar hij op 15 april 1945 door Britse troepen werd bevrijd. Op 29 april keerde hij terug naar Ronse, getekend maar niet gebroken. “De moeilijkheid was om uit te leggen wat eigenlijk onvoorstelbaar was”, noteerde hij later. “Hoe vertel je thuis wat niet te vertellen valt? Hoe leg je uit wat honger, angst en vernedering met een mens doen?”

Maurice Vandevelde: de bankbediende die vertrouwensman werd

Maurice Vandevelde, geboren in 1906, was geen officieel lid van een verzetsgroep, maar zijn rol was cruciaal. Als gevolmachtigde bij de Kredietbank in Ronse werd hij een vertrouwenspersoon voor burgers die geld naar onderduikers wilden doorsluizen. Hij verspreidde sluikpers, Ronse Vrij – Renaix Libre, en hielp mensen ook aan voedselbonnen. Zijn netwerk bestond uit verzetslieden zoals René Dubois, die de oorlog niet overleefde. Vaak gebeurde alles in stilte: een ontmoeting tijdens een voetbalmatch, een kort gesprek bij een villa, een discreet pakketje met vlugschriften. Het verzet was niet altijd spectaculair, soms was het gewoon een handdruk, een envelop, een blik van verstandhouding.

In 1944 werd Maurice gearresteerd en via Gent naar Buchenwald gedeporteerd. Later belandde hij op een transport naar Bergen-Belsen, waar hij de ontberingen van het kamp doorstond. Zijn familie wist nauwelijks wat er gebeurde; zelfs een smeekbede bij oorlogsburgemeester Leo Vindevogel leverde niets op. “Hij zit goed waar hij zit”, was het kille antwoord. Vandevelde overleefde, maar de littekens van die periode bleven. Hij keerde terug naar een stad die zwaar onder collaboratie en verraad had geleden, een stad waar stilte soms luider klonk dan woorden. Hoeveel nachten heeft hij wakker gelegen, denkend aan alle vrienden die niet terugkeerden?

Roger Vanwijmeersch: de man die niet boog

Roger Vanwijmeersch, geboren in 1918, kende een moeilijke jeugd en dat tekende zijn karakter. Na zijn legerdienst in 1940 keerde hij huiswaarts met een Entlassungsschein. Toen in 1942 de verplichte tewerkstelling in Duitsland dreigde, koos hij voor het verzet. Hij dook onder in Ellezelles, kreeg een vals paspoort en werd actief in de Franse verzetsbeweging Maquis. Met zijn Saroléa-motorfiets voerde hij allerhande opdrachten uit, van sabotage tot gewapende acties. Hij nam deel aan spectaculaire operaties: het saboteren van een locomotief, het uitschakelen van Gestapo-agenten en het onbruikbaar maken van tunnels. Elke actie bracht het risico van verraad en dood met zich mee, maar Roger bleef doorgaan. “Moed is niet altijd luid”, zei hij later. “Soms is moed gewoon blijven rechtstaan.”

Hij was erkend als gewapend weerstander en bleef tot het einde van de oorlog actief. Zijn verhaal leert ons dat vrijheid soms met één simpele daad begint: weigeren te buigen. Niet om de eer, niet om de glorie, maar omdat het juiste moest gebeuren. Hij wist dat elke dag zijn laatste kon zijn en toch koos hij ervoor om niet weg te kijken. Ook Roger worstelde zijn leven lang met de trauma’s die de oorlog met zich meebracht.

Verhalen die blijven tellen

Maurice Bouchez, Maurice Vandevelde en Roger Vanwijmeersch waren geen hooggeplaatsten of geprivilegieerden. Het waren gewone mensen die buitengewone keuzes maakten. Hun verhalen herinneren ons eraan dat vrijheid en democratie nooit vanzelfsprekend zijn. Ze zijn gebouwd op offers, stil verzet en de kracht om nee te zeggen, zelfs als de prijs de allerhoogste is.

Laten we hun namen blijven noemen, hun verhalen blijven doorgeven. Want wie zich het verleden herinnert, kan de vrijheid die we vandaag hebben naar waarde schatten.