Kurt Van Eeghem is presentator, acteur en schrijver. In zijn column breekt hij een lans voor kunst en cultuur, en hekelt hij de manier waarop de kunsten en kunstenaars keer op keer stiefmoederlijk worden behandeld door de beleidsmakers.

“Then what would we be fighting for?” Die zin wordt toegeschreven aan Sir Winston Churchill die in volle oorlogstijd aldus zou hebben geantwoord op de vraag om in de kunstsubsidies te snoeien. Een prachtig citaat dat ‘helaas’ niet kan worden teruggevonden tussen de zowat vijftien miljoen woorden die er van de voormalige prime minister in gedrukte vorm bestaan. Helaas, inderdaad, want het ware een prachtig citaat om weer te geven waarom je de oorlog tegen ‘den Duits’ moest winnen.

Kunst brengt mensen bijeen rond vragen, woorden en beelden. Kunst zorgt voor ontspanning en discussie. Kunst is gemeenschapsvormend – een begrip dat politici, leidinggevende en andere autoriteiten gretig in de mond nemen. Ze vinden het belangrijk, want – komt er vrolijk achteraan gehuppeld – de gemeenschap bepaalt onze identiteit, samen zijn we sterk; onze cultuur, weet je wel, en meer van dat soort fraais.

“Als je op kunst gaat besparen, kort je op de gemeenschap, knaag je aan de identiteit van volk, stad of gehucht”

‘Antwerpen wintert’, ‘Brugge feest’, ‘Gent zingt’, zelfs ‘Herstappe viert’ als de 75 inwoners van het kleinste dorp van Vlaanderen plots ontdekken dat hun Herstappe ruim 600 jaar bestaat. Dan moeten kunstenaars winteren, feesten, zingen of vieren, want zij zijn wel degelijk gemeenschapsvormend. Anders gezegd, als je op kunst gaat besparen, kort je op de gemeenschap, knaag je aan de identiteit van volk, stad of gehucht. Raak er met andere woorden niet aan, want “Then what would we be fighting for?”

Toch gaat de huidige regering weer geld zoeken bij de kunsten. Niet dat er in dat uithoekje van de begroting veel te schrapen valt, wel integendeel, in de Vlaamse begroting zijn de kunsten goed voor nauwelijks 0,4 procent van het budget. Dat is, kortom, een habbekrats. Neem zo’n typisch grafiekje met voor elk domein, hetzij onderwijs, welzijn of wat dan ook, een kleurtje, dan kan je het staafje cultuur amper zien. En van dat kleurtje dient de bevoegde minister nog eens 1,4 procent te besparen. Dat wordt een onzichtbare gebeurtenis voor het kleurenbalkje, maar wel een drama voor veel kunstenaars.

Enkele kleine musea gaan op de schop, sommige kunstencentra moeten behoorlijk inleveren, andere wat minder, maar steeds doet het pijn. Hier sneuvelt een orkest, daar een theatergroep. Het lijkt at random, maar ik ga ervan uit dat de minister de slachtoffers zorgzaam kiest of wat geld in de schuif houdt voor een ietsiepietsie nieuw beleid of jong geweld.

“Na ruim vijftig jaar in de kunsten weet ik maar al te goed hoe hard er wordt gewerkt en met hoe weinig middelen”

Pijnloos is zo’n operatie nooit, terwijl aan de zijlijn de roeptoeters juichen omdat de ‘subsidieslurpers’ eindelijk lik op stuk krijgen. Onzin uiteraard. Na ruim vijftig jaar in de kunsten – voor de goede orde, ongesubsidieerd – weet ik maar al te goed hoe hard er wordt gewerkt en met hoe weinig middelen. Kunstenaars draaien elke euro tien keer om vooraleer hem uit te geven en onderzoek wijst uit dat ze qua inkomen in de laagste categorie vertoeven.

Na alweer wat miljoenen minder is de ‘vloer’ murw geslagen. Vier jaar geleden kwam men nog op straat, maar veel leverde dat niet op. De club hangt ook niet aaneen, het zijn individuen, dus makkelijk te treffen. Het ene ensemble kijkt wel uit om hardop de vuist te heffen wanneer een ander het deksel op de neus krijgt. De solidariteit valt moeilijk te organiseren, al is ze er wel.

En volgend jaar wordt er weer gevierd, gezongen, gewinterd en gezomerd. Dan zullen burgemeesters en schepenen weer glunderend de microfoon ter hand nemen om die kunstenaars met plezier in te leiden als ze voor de beroemde ‘habbekrats’ een stukje gemeenschap gaan vormen met muziek, spel, dans, woord, verf en brons. Eén troost, burgemeester Rockox (Antwerpse burgemeester en mecenas aan het begin van de zeventiende eeuw, red.) is zo goed als vergeten, maar zijn tijd- en stadgenoot Rubens blijft in de hele wereld een grote kunstenaar.