Veel mensen laten een beleefde en constructieve reactie na op de artikels die we via sociale media posten. We kunnen niet iedereen van een gepaste bedanking voorzien, maar af en toe maken we graag tijd om op zo’n comment te reageren. Op ons online artikel ‘Nee, God is niet opnieuw hip bij jongeren’ schreef Jan:

“Godsdienst is het meest totalitaire, fascistische, beangstigende, verschrikkelijke … dat er bestaat!!!!! Totaal verbod op alle religies!!!!!!”

Ah, Jan, zwijg stil.

Elke vrijzinnige heeft al eens stiekem gedroomd: wat als … er geen religies waren? Stel je dat vrijzinnige walhalla maar eens voor: een wereld vol eindeloze debatten, meer boeken en blogs dan lezers en gezapige fakkelmarsen op de tonen van De gedachten zijn vrij. Het kruis ruilen we in voor de fakkel. De grote Jezus in Rio vervangen we door Charles Darwin. Winnie de Poeh, vermeende daoïst, ruilen we in voor Knubbeken, de officiële lentefeestbeer.

Maar goed, terug naar de realiteit. “Als je op je twintigste geen liberaal bent, heb je geen hart; als je met veertig geen conservatief bent, heb je geen hersenen.” Die uitspraak wordt vaak verkeerdelijk aan Winston Churchill toegeschreven. Ik werp graag een betere, vrijzinnige variant op: “Als je op je twintigste geen radicaal atheïst bent, heb je geen verstand; als je met veertig niet aan interlevensbeschouwelijke dialoog doet, heb je geen hart.”

Het brengt me bij de Nederlandse filosofe Stine Jensen. In haar boekje Goddeloos beschrijft ze hoe ze als jongere een bewonderaar was van de ‘Four Horsemen’: Richard Dawkins, Christopher Hitchens, Sam Harris en Daniel Dennett. Die vier denkers verdedigen een combattief, antireligieus atheïsme. Maar met de jaren evolueerde Jensen richting een vorm van spiritueel atheïsme.

Ze is geen uitzondering. Ook in België zie je steeds meer vrijzinnigen die op evidencebased wijze hun chakra’s proberen te lokaliseren. Ze drinken thee en staren naar het plafond. En ze worden van die pure verveling zonder cafeïne of vertier zelfs gelukkig. Wij vrijzinnig humanisten zijn met de jaren, laten we eerlijk zijn, wat softer geworden. We zijn vol verbinding. Menselijkheid. Nuance. Voorzichtigheid. Enerzijds, anderzijds.

Om al die redenen moet ik u helaas tegenspreken. De bekende uitspraak “Ik keur af wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen tot de dood verdedigen” is hier relevant. We schrijven die graag toe aan Voltaire, maar je raadt het al: opnieuw mis. Ze komt van de Britse auteur Evelyn Beatrice Hall. Hoe dan ook, als vrijzinnig humanisten moeten we de vrijheid van overtuiging met vuur blijven verdedigen. Eerlijk? Wat maakt het uit dat mensen in een goddelijk wezen geloven, meestal in ietsistische verpakking die kant noch wal raakt? Mensen geloven in allerlei onzinnige zaken. Dat Anderlecht ooit nog een prijs zal pakken of dat Remco Evenepoel de Ronde van Frankrijk zal winnen bijvoorbeeld.

Zolang er maar respect is voor de seculiere rechtsstaat en mensen hun onnozelheden niet opdringen aan een ander. Simpel, toch?

Oké, Jan, toch nog dit. Religie wordt in analyses vaak opvallend voorzichtig behandeld, alsof ze geen actor is, maar louter decor. Dat is te simplistisch. Religie en macht zijn historisch en maatschappelijk nauw met elkaar verweven. Ze wordt gebruikt om oorlogen en genocides te legitimeren en om onmenselijke praktijken zoals genitale verminking te vergoelijken.

Ook onze conculega’s tjeven verdienen stevige kritiek voor het jarenlang blokkeren van keuzevrijheid rond abortus en levenseinde, met persoonlijke drama’s en nodeloos lijden tot gevolg. Naast dialoog is er dus zeker ook nood aan een gezonde dosis strijd, met vlijmscherpe argumenten en collectieve acties.

Desondanks, in onze Europese samenlevingen zien we dat vreedzaam samenleven tussen levensbeschouwingen, met vallen en opstaan, gewoon een realiteit is. Met dank aan de seculiere rechtsstaat en een gezonde dosis medemenselijkheid die de meeste mensen gelukkig nog lijken te bezitten.

Dus, beste Jan, motie afgewezen. Religie verbieden doen we niet. We verdragen de zotheid, zolang ze maar geen zeer doet.

Met correctieve groeten,

Bart Janssens, de Beleefde Bullebak