Interview

Joyce Albrecht: "Kinderen van gedetineerde ouders mogen niet langer onzichtbaar blijven"

Joke Goovaerts

20 november 2026

Naar schatting 17.000 kinderen in België hebben een ouder in de gevangenis, maar hun ervaringen blijven vaak onderbelicht. Joyce Albrecht (34), doctoraatsonderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel en medeoprichter van vzw BuitenFamilies, onderzoekt welke impact detentie op het leven van die kinderen heeft en hoe zij beter ondersteund kunnen worden. Haar engagement is ook persoonlijk: ze groeide zelf op met een vader achter de tralies.

Wat verandert er in het leven van een kind wanneer een ouder in de gevangenis terechtkomt? 

Dat verschilt van kind tot kind. Leeftijd, de relatie met de ouder en de omstandigheden spelen een belangrijke rol. Kinderen ervaren verdriet, boosheid, schaamte, verwarring of soms zelfs opluchting. Velen houden hun situatie geheim. Ook hun leefomstandigheden kunnen veranderen: sommige kinderen verhuizen naar familieleden of komen in de pleegzorg terecht. Vaak valt bovendien een deel van het gezinsinkomen weg. 

Hoe onderzoek je de ervaringen van kinderen met een gedetineerde ouder?

In België ontbreekt nog vaak de erkenning dat kinderen van gedetineerden een specifieke groep vormen met eigen noden.

Mijn onderzoeksmethode hangt af van de leeftijd. Bij jonge kinderen werk ik met creatieve methodieken, zoals een dagboek met vragen over hun gezin en gevoelens. Ze kunnen antwoorden met woorden of tekeningen. Zo krijgen kinderen meer autonomie: ze bepalen zelf welke onderwerpen ze willen bespreken, kiezen ze zelf welke ‘taal’ het best bij hen past en krijgen de tijd om over hun antwoorden na te denken.

Ook de zorgfiguren worden vooraf betrokken. Zij kunnen aangeven welke onderwerpen gevoelig liggen en waarmee we rekening moeten houden tijdens het gesprek. Bij oudere kinderen werk ik bijvoorbeeld met een levenslijn waarop we belangrijke gebeurtenissen in kaart brengen. Mijn onderzoek vertrekt vanuit participatief actieonderzoek: kinderen zijn niet alleen deelnemers, maar denken ook mee na over de resultaten en mogelijke oplossingen.

Is er een getuigenis uit je onderzoek die je bijzonder is bijgebleven?

Ik denk aan Samira, een pseudoniem voor een zeventienjarige die ik interviewde. Haar vader had zes jaar in de gevangenis gezeten voor drugsfeiten.

Wat me vooral bijbleef, was haar uitspraak: “Niemand heeft ooit aan mij gevraagd hoe het met mij ging. Niemand wilde weten hoe ik de situatie ervaarde. Ik wilde dat de rechter mij had gevraagd wat de gevangenisstraf van mijn vader met mij deed ” Terwijl de detentie van haar vader een enorme impact had op haar leven, voelde ze zich volledig buiten beeld.

Ze keurde zijn feiten niet goed, maar ze wees erop dat achter die feiten ook een verhaal schuilgaat dat zelden wordt gehoord.

Wat moet er veranderen om deze kinderen beter te ondersteunen?

Het vertrekpunt zou het welzijn en de rechten van het kind moeten zijn. Kinderen hebben het recht om gehoord te worden en recht op bescherming, participatie en, wanneer ze dat wensen en het in hun belang is, contact met hun ouder. 

In België ontbreekt vaak nog de erkenning dat kinderen van gedetineerden een specifieke groep met eigen noden vormen. Slechts in enkele regio’s zijn er familiebegeleiders die zich specifiek op die gezinnen richten. Gevangenissen moeten gezinsgerichter werken. Ik pleit bijvoorbeeld voor familieraden in gevangenissen, waar naasten hun ervaringen kunnen delen, en voor een kindvriendelijker onthaal en aangepaste veiligheidsprocedures en bezoekruimtes.

Familieleden worden mee geraakt door detentie, maar zelden als belanghebbenden erkend. Zoals een moeder van een gedetineerde zoon me vertelde: “Zolang mijn zoon in de gevangenis zit, voel ik mij ook gestraft.” 

Een toegankelijk aanspreekpunt in elke gevangenis zou voor familieleden en kinderen al een groot verschil maken, zodat zij de informatie krijgen die ze nodig hebben. Ook scholen spelen een belangrijke rol. Kinderen hebben nood aan begrip en een veilige omgeving, maar willen tegelijk zo normaal mogelijk behandeld worden. Ze willen gewoon kind kunnen zijn, zonder voortdurend aan de detentie van hun ouder herinnerd te worden. 

We leven in een periode van besparingen. Is er nog ruimte om daarin te investeren? 

Besparingen mogen geen excuus zijn om minder te investeren in het welzijn van kinderen. Vroege ondersteuning, een veilige omgeving en traumasensitief werken kunnen kinderen beschermen tegen de gevolgen van ingrijpende ervaringen. 

Niet elk kind ondervindt problemen en veel kinderen zijn opmerkelijk veerkrachtig. Toch kan goede ondersteuning voorkomen dat moeilijkheden zich opstapelen. Investeren in het welzijn van kinderen is dus ook investeren in de toekomst. 

 

Kunnen detentiehuizen de band tussen ouder en kind helpen behouden? 

Daar zie ik zeker kansen. Door hun kleinschaligheid en huiselijke omgeving bieden detentiehuizen meer ruimte voor nabijheid. Kinderen zeggen bijvoorbeeld: “Ik zou gewoon eens samen met mijn papa willen eten.” 

Het is mijn droom om ooit een vader-kindhuis op te richten: een plek waar vaders tijdens en na hun detentie begeleid worden, kunnen nadenken over hoe ze hun ouderschap willen vormgeven en waar ruimte is voor herstel en verbinding tussen ouder en kind. Na een lange afwezigheid is niet alles weer zoals vroeger. Een vader vertelde me: “De laatste keer dat ik echt dagelijks betrokken was, was mijn dochter negen jaar. Nu is ze zestien. Ik weet nauwelijks nog wat haar bezighoudt.”

Mijn droom is om ooit een vader-kindhuis op te richten: een plek waar vaders tijdens en na hun detentie begeleid worden, kunnen nadenken over hoe ze hun ouderschap willen vormgeven en waar ruimte is voor herstel en verbinding tussen ouder en kind.

 Je groeide zelf op met een vader in detentie. Hoe heeft die ervaring je leven en je engagement beïnvloed?

Mijn mama en verschillende mensen op school hebben me goed gesteund. Ik herinner me een directrice van het internaat die zelfs met mij meeging op bezoek bij mijn vader. Omdat ik minderjarig was, moest er een volwassene mee. Dankzij die vrouw kon ik het contact met mijn vader behouden.

Schaamte speelde echter een grote rol. Eerst vertelde ik het aan niemand in mijn klas. Later, toen ik ouder werd, vertrouwde ik mijn verhaal aan enkelingen toe. Daar reageerden mensen verrassend steunend op. Dat heeft de basis gelegd voor mijn vertrouwen in anderen. 

Toch heeft het lang geduurd voor ik openlijk over mijn ervaring durfde te spreken. Toen vzw De Huizen me vroeg om mijn getuigenis in een kleine groep te delen, voelde dat enorm erkennend. Ik besefte dat ik mijn ervaring misschien kon inzetten om iets te veranderen. 

Tijdens de coronaperiode besloot ik mijn opleiding criminologie af te werken en mijn thesis te wijden aan kinderen van ouders in detentie. Ik stelde vast hoe weinig onderzoek er in Vlaanderen naar hun ervaringen bestond. Dat werd het vertrekpunt van mijn doctoraatsonderzoek. 

Hoe kunnen we als samenleving het taboe doorbreken en deze gezinnen beter ondersteunen?

We moeten verder kijken dan de feiten en de veroordeling. Een gedetineerde blijft ook iemands vader, moeder, zoon of dochter. Dat betekent niet dat je de feiten goedkeurt, wel dat je de mens en zijn omgeving blijft zien.

Kinderen zijn vaak veerkrachtiger dan we denken, maar gevangenisbezoeken blijven emotioneel belastend. Je moet telkens afwegen wat in hun belang is en of contact veilig kan. Soms is een moeilijk bezoek beter dan helemaal geen contact, in andere gevallen is tijdelijke afstand beter. Als we de ouder-kindrelatie op een veilige manier kunnen behouden, moeten kinderen die kans krijgen. En daar heeft het beleid en de gevangenis een rol te spelen. Kinderen van gedetineerde ouders mogen niet langer onzichtbaar blijven. Hun stem moet meewegen in een menselijk en rechtvaardig detentiebeleid.

 

Lees meer over de Nationale Dagen van de Gevangenis

Meer info kan je krijgen bij de Stichting voor Morele Bijstand aan Gevangenen (SMBG) , de organisatie die in de Belgische gevangenissen vrijzinnig humanistische ondersteuning biedt aan gedetineerden en hun familie.
Lees ook meer over BuitenFamilies