Op 5 september 2016 viel het leven van Luc Buntinx letterlijk stil. Een val in een schacht liet hem achter met een dwarslaesie waardoor meer dan de helft van zijn lichaam verlamd raakte. Wat volgde was een lange revalidatie, maar tijdens die periode verloor hij nog eens zijn 18-jarige zoon Ruben. Tien jaar later kijkt Buntinx niet in de eerste plaats naar wat hij verloor, maar naar wat mogelijk bleef. Hij zet zich in voor organisaties als De Maakbare Mens en werkt mee aan het theaterproject Eigen Regie. Opgeven staat niet in zijn woordenboek. “Succes is één keer meer opstaan dan vallen”, zegt hij.

We worden hartelijk ontvangen door Luc Buntinx (64) in zijn woning in Zonhoven. Het huis is volledig aangepast aan zijn beperking, maar wat vooral opvalt, is de energie waarmee hij vertelt. Over nieuwe ideeën, over projecten die hij nog wil realiseren en over mensen die hem onderweg hebben geholpen. Het levert een gesprek op dat niet draait om beperkingen, maar om veerkracht en de vraag hoe een mens betekenis blijft geven aan zijn leven wanneer alles plots anders wordt.

Je leven veranderde drastisch op 5 september 2016. Wat gebeurde er precies?

Ik was thuis bezig met de voorbereiding van een presentatie voor een investeerder. Voor ik vertrok wilde ik nog snel de filters van de verwarming schoonmaken. Die zaten in een technische schacht. Hoe het precies gebeurd is weet ik nog altijd niet. Feit is dat ik zes à zeven meter naar beneden ben gevallen en op een betonnen vloer terechtkwam. Daardoor liep ik een hoge dwarslaesie op. Van die dag zelf herinner ik mij eigenlijk niets. Die herinneringen zijn weg.

Je was toen een succesvol ondernemer met een indrukwekkend parcours in de technologiesector.

Ik ben altijd iemand geweest die graag nieuwe dingen ontwikkelde. In de jaren negentig heb ik mee de eerste firewall geleverd aan de toenmalige BRT. Ik werkte mee aan navigatietechnologie, draadloze netwerken en andere innovatieve projecten. Ook bij Mobile Vikings heb ik mee aan de wieg gestaan. Het boeide me om iets nieuws op te bouwen. Als een project op kruissnelheid kwam, begon ik vaak alweer na te denken over het volgende.

Dan moet zo’n ongeval bijzonder hard binnenkomen.

Dat is uiteraard zo. Op één moment verandert alles. Toch was voor mij vrij snel duidelijk dat ik verder wilde. Toen ik uit coma ontwaakte, vroeg mijn vrouw mij of ik ervoor wilde blijven gaan. Ik kon niet spreken en antwoordde met mijn ogen. Eén keer knipperen betekende ja. Dat was mijn beslissing. Ik wilde vechten.

Waar haalde je die kracht vandaan?

Waarschijnlijk uit dezelfde ingesteldheid die ik als ondernemer had ontwikkeld. Als je innoveert, mislukt er ook veel. Dan leer je volhouden en telkens opnieuw beginnen. Mijn levensmotto was altijd: succes is één keer meer opstaan dan vallen. Na mijn ongeval kreeg dat een heel andere betekenis, maar het principe bleef hetzelfde.

Welke rol speelden familie en vrienden in die periode?

Ze waren en zijn cruciaal. Tijdens mijn revalidatie in Pellenberg hebben vrienden hier bijna elk weekend gewerkt om mijn woning aan te passen. Vanuit het ziekenhuis maakte ik plannen en tekeningen, zij zorgden ervoor dat die werkelijkheid werden. Later organiseerden ze ook een spaghetti-avond om mee een aangepaste rolstoel te financieren. Op zulke momenten ontdek je wie je echte vrienden zijn.

Heeft die ervaring je kijk op het leven veranderd?

Volledig. Vroeger draaide veel rond technologie, ondernemen en innovatie. Vandaag staan mensen centraal. Ik heb geleerd hoe belangrijk verbondenheid is. Niet de honderden contacten op sociale media, maar de mensen die er effectief staan wanneer het moeilijk wordt. Dat is een les die ik nooit meer vergeet.

Je engageert je vandaag ook zelf sterk voor mensen met een beperking.

Toen ik zelf ondersteuning nodig had, kwam ik terecht bij Onafhankelijk Leven. Hun visie sprak mij onmiddellijk aan. Zelfbeschikking staat daar centraal. Mensen met een beperking moeten zoveel mogelijk zelf richting kunnen geven aan hun leven. Dat leek mij vanzelfsprekend, maar in de praktijk is dat niet altijd zo. Daarom ben ik mij gaan engageren als ambassadeur en bestuurder.”

Wat betekent zelfbeschikking voor jou?

Dat je ondanks je beperking je eigen keuzes kunt maken. Onafhankelijkheid betekent niet dat je alles alleen doet. Ik ben elke dag afhankelijk van hulp. Maar ik wil wel zelf bepalen hoe mijn leven eruitziet. Dat verschil is belangrijk. Zelfbeschikking gaat bovendien veel verder dan zorg. Mensen kijken vaak eerst naar wat iemand met een beperking niet meer kan. Ik probeer dat om te draaien. Wat kan iemand nog wel? Welke talenten heeft iemand? Welke dromen? Ik heb een beperking, maar ik ben niet mijn beperking. Ik ben nog altijd dezelfde persoon, met ideeën, interesses en ambities. Dat wordt soms vergeten.

Je hebt zelf een rijk professioneel verleden. Hoe kijk je naar de plaats van mensen met een beperking op de arbeidsmarkt?

Daar valt volgens mij nog veel winst te boeken. We spreken graag over inclusie, maar in de praktijk blijven er nog veel vooroordelen bestaan. Mensen zien een rolstoel of horen een medische diagnose en trekken daar onmiddellijk conclusies uit. Terwijl veel mensen perfect inzetbaar zijn als de omstandigheden juist zitten.

Tegenwoordig maakt technologie ontzettend veel mogelijk. Denk aan thuiswerk, digitale hulpmiddelen of aangepaste werkplekken. De vraag zou niet moeten zijn wat iemand niet kan, maar wat iemand nodig heeft om zijn talenten te gebruiken. Werk gaat bovendien over meer dan een inkomen. Het geeft ook een gevoel van eigenwaarde, sociale contacten en de mogelijkheid om deel te nemen aan de samenleving. Te veel talent gaat vandaag nog verloren.

Heb je zelf het gevoel dat mensen je soms onderschatten?

Dat gebeurt wel eens. Niet uit slechte wil, maar uit onbekendheid. Mensen zien iemand in een rolstoel en denken soms automatisch dat er ook andere beperkingen zijn. Dan merk je dat ze verrast zijn wanneer ze horen over mijn professionele verleden of over de projecten waar ik vandaag nog altijd aan meewerk. Daarom vind ik zichtbaarheid zo belangrijk. Hoe meer mensen elkaar ontmoeten, hoe sneller die vooroordelen verdwijnen.

Je werkt momenteel ook mee aan een theaterproject.

Dat klopt. Het project heet Eigen Regie. Vandaag werken een twintigtal mensen met zichtbare en onzichtbare beperkingen samen aan een voorstelling die vanaf volgend jaar zal spelen.

Veel mensen zien iemand in een rolstoel en denken dat ze het hele verhaal kennen. Maar de werkelijkheid is veel complexer. Mensen zien bijvoorbeeld niet dat er elke ochtend verschillende assistenten nodig zijn om mij uit bed te halen, te verzorgen en klaar te maken voor de dag. Dat blijft vaak onzichtbaar. Met het theaterproject willen we laten zien hoe een leven met een beperking er echt uitziet. Niet op een zware of dramatische manier, maar met humor, nuance en eerlijkheid.

Je bent ook actief binnen verschillende vrijzinnig humanistische organisaties. Wat spreekt je daarin aan?

Voor mijn ongeval was ik daar eerlijk gezegd niet mee bezig. Ik was vooral ondernemer. Door alles wat er gebeurd is, ben ik meer gaan nadenken over wat echt belangrijk is. Waarden zoals empathie, solidariteit en verantwoordelijkheid spreken mij sterk aan. Wat mij vooral aanspreekt in het vrijzinnig humanisme is het vertrouwen in mensen. Niet omdat mensen perfect zijn, maar omdat we samen verantwoordelijkheid kunnen opnemen voor elkaar en voor de samenleving. Ik heb zelf ervaren hoeveel verschil mensen kunnen maken in elkaars leven. Niet omdat het moet, maar omdat ze ervoor kiezen. Dat vind ik heel krachtig.

Heeft het ongeval ook je kijk op zingeving veranderd?

Vroeger was ik vooral bezig met ondernemen, realiseren en vooruitgaan. Vandaag stel ik vaker de vraag waarom we dingen doen. Wat maakt een leven waardevol? Wat geeft betekenis? Voor mij zit dat niet meer in professionele successen. Het zit in relaties, in engagement, in iets kunnen betekenen voor anderen. Soms zoeken mensen zingeving in grote gebeurtenissen, terwijl die vaak in kleine dingen zit. Een goed gesprek. Iemand verder helpen. Tijd maken voor mensen die je graag ziet. Dat zijn de zaken die voor mij echt belangrijk zijn geworden.

Je kreeg ook nog een andere zware klap te verwerken met het overlijden van je zoon Ruben.

Dat was zonder twijfel het moeilijkste wat ik ooit heb meegemaakt. Ruben was 18 toen hij op zijn kamer overleed door een wurgchallenge op sociale media. Ik wist van niets. Terwijl wij er als ouders erover waakten dat hij niet dronk of rookte, is hij ten onder gegaan aan de uitwassen van het internet.

Een kind verliezen is iets wat geen enkele ouder zou mogen meemaken. Lange tijd heb ik gezocht naar een manier om daar iets zinvols mee te doen. Uiteindelijk ben ik mijn verhaal gaan vertellen in scholen. Ik wilde jongeren waarschuwen voor de gevaren van sociale media. Als je zoiets meemaakt, probeer je op een bepaald moment toch iets positiefs te halen uit iets wat eigenlijk alleen maar verdriet veroorzaakt.

Je spreekt ook openlijk over euthanasie en zelfbeschikking aan het einde van het leven.

Voor mij gaat dat over waardigheid. Zolang ik betekenis vind in het leven, mensen kan helpen en voldoening haal uit wat ik doe, is het leven waardevol. Maar mensen moeten ook de vrijheid hebben om zelf keuzes te maken wanneer die levenskwaliteit verdwenen is. Dat recht op zelfbeschikking vind ik belangrijk.

Ben je vandaag gelukkig?

Ja. Mensen zijn daar soms verbaasd over, maar ik ben gelukkig. Niet ondanks alles wat gebeurd is, maar mét alles wat gebeurd is. Mijn geluk ziet er vandaag anders uit dan vroeger. Het zit niet meer in ondernemerschap of zakelijk succes, maar in menselijke contacten, in engagement en in iets kunnen betekenen voor anderen.

Ondanks alles wat je hebt meegemaakt klink je opvallend hoopvol.

Hoop betekent voor mij niet dat alles vanzelf goed komt. Hoop betekent dat het zinvol blijft om vooruit te kijken. Natuurlijk zijn er moeilijke momenten geweest. Het ongeval. Het verlies van Ruben. Dat draag je altijd mee. Maar ik heb geleerd dat een mens vaak sterker is dan hij zelf denkt.

Als ik ergens trots op ben, dan is het niet dat ik een beperking heb leren aanvaarden. Het is dat ik ben blijven zoeken naar nieuwe manieren om mijn leven zin te geven. Dat proces stopt eigenlijk nooit. Uiteindelijk moet je blijven kijken naar wat nog mogelijk is. Iedereen krijgt vroeg of laat te maken met tegenslagen. Je kunt blijven focussen op wat je verloren hebt, maar je kunt ook kijken naar wat nog wel kan. Daar begint volgens mij veerkracht. En uiteindelijk ook geluk.