Op 1 september trekken opnieuw honderdduizenden kinderen en jongeren naar school. Duizenden leerkrachten openen hun klasdeur. Directies, leerlingbegeleiders, secretariaatsmedewerkers, opvoeders, onderhoudspersoneel en ouders geven opnieuw het beste van zichzelf voor het belangrijkste project van onze samenleving: de toekomst.

Dat lijkt vanzelfsprekend, maar niets is minder waar. We beginnen dit schooljaar in een wereld die elke dag wat onzekerder aanvoelt. Oorlogen woeden, democratische waarden worden openlijk aangevallen, mensenrechten staan onder druk. Wantrouwen wint terrein op kennis. Wetenschappelijke inzichten moeten steeds vaker opboksen tegen desinformatie, complotdenken en populisme. De klimaatcrisis herinnert ons zomer na zomer eraan dat de uitdagingen voor de volgende generatie alleen maar groter worden.

En toch gebeurt er vanaf één september elke ochtend iets wonderlijks. Dan gaan overal in Vlaanderen schoolpoorten open. Dat is een daad van vertrouwen. Vertrouwen dat jonge mensen kunnen leren. Dat talent kan groeien. Dat verschillen geen bedreiging vormen, maar een rijkdom. Dat kennis ertoe doet. Dat kritisch denken ertoe doet. Dat samenleven geleerd kan worden.

Onderwijs is veel meer dan leerstof overdragen. Het is een plek waar professionals jonge mensen helpen de wereld te begrijpen. Waar ze leren nadenken in plaats van na te praten. Waar ze ontdekken dat vrijheid niet hetzelfde is als gelijk hebben en dat democratie meer vraagt dan een mening alleen. Het leert de jongere niet alleen een plaats te vinden in de bestaande wereld, maar ook om te geloven dat die wereld kan veranderd worden.

De klas blijft een van de laatste plaatsen waar jongeren met verschillende achtergronden elkaar nog dagelijks ontmoeten

De klas blijft een van de laatste plaatsen waar jongeren met verschillende achtergronden elkaar nog dagelijks ontmoeten. Waar argumenten belangrijker zijn dan slogans. Waar vragen belangrijker zijn dan zekerheden. Waar we oefenen in samenleven. De Britse filosoof Bertrand Russell schreef: “The good life is one inspired by love and guided by knowledge.” Liefde en kennis. Menselijkheid en rede. Dat zijn waarden die vandaag soms ouderwets lijken, maar die misschien nog nooit zo noodzakelijk zijn geweest als nu.

Daarom wil ik bij het begin van dit schooljaar vooral mijn bewondering uitspreken voor iedereen die onderwijs mogelijk maakt. Voor alle onderwijsprofessionals die elke dag, vaak tegen de stroom in, jonge mensen ondersteunen en begeleiden in hun groeiproces. Mensen die met passie en overtuiging blijven geloven in hun leerlingen en hun mogelijkheden. Die deuren openen en kansen bieden, ongeacht hun achtergrond. Die jongeren helpen uitgroeien tot gelukkige, mondige, creatieve en moedige burgers, bereid om samen te bouwen aan de toekomst.

We doen tegelijkertijd een appel aan ouders om hun kinderen aan te moedigen nieuwsgierig en kritisch te blijven. En aan de leerlingen zelf om te blijven ontdekken, te blijven vragen stellen en te blijven dromen en zo mee te werken aan een wereld die beter, eerlijker en duurzamer kan zijn.

Blijf de ruimte creëren waarin kinderen en jongeren kunnen uitgroeien tot vrije, kritische en verantwoordelijke burgers

Aan iedereen die dit schooljaar mee vormgeeft: blijf geloven in de kracht van kennis. Blijf vertrouwen in jonge mensen. Blijf bouwen aan gelijke kansen. Blijf de ruimte creëren waarin kinderen en jongeren kunnen uitgroeien tot vrije, kritische en verantwoordelijke burgers.

Want wie vandaag investeert in onderwijs, investeert niet alleen in leerlingen, maar in hoe de samenleving van morgen er kan uitzien. En net daarom is onderwijs, misschien meer dan ooit, een daad van hoop.