Pukkelpop is vandaag een van de grootste muziekfestivals van ons land. Maar achter dat bruisende decor schuilt een verhaal dat maar weinig festivalgangers kennen. Pukkelpop werd opgericht en grootgemaakt door vrijzinnig humanistische jongeren, en tot vandaag blijft deMens.nu een vaste waarde op het festival. Joske Dolmans (66) en Jana Peeters (36), twee generaties van vrijzinnig humanisten, vertellen hoe die band ontstond, hoe het vrijzinnig humanisme ook vandaag nog het festival kleur geeft, maar ook hoe de ramp van 15 jaar geleden blijft nazinderen.

Je zal het niet meteen merken als je op het festivalterrein komt, maar zonder de Humanistische Jongeren van Leopoldsburg zou er vandaag geen Pukkelpop zijn. “Als we nu eens een alternatief muziekfestival zouden oprichten”, dachten Chokri Mahassine en zijn vrijzinnige vrienden bij pot en pint in het jeugdhuis de Pukkel zo’n 41 jaar geleden. De rest is geschiedenis, al wordt die soms ook wel eens vergeten.

Joske Dolmans heeft van heel dichtbij het festival zien groeien: “Limburg was een katholiek gat. We moesten hier als vrijzinnig humanisten volledig van nul af aan beginnen. We hebben vrijzinnige ontmoetingscentra opgericht, de feesten vrijzinnige jeugd, de humanistische jongeren… alles stap voor stap opgebouwd. Het was pionierswerk: deuren openen, mensen overtuigen, uitleggen wat vrijzinnig humanisme eigenlijk is. En als er dan zoiets als Pukkelpop vanuit het vrijzinnig humanisme op de kaart wordt gezet in onze provincie, dat was natuurlijk fantastisch.”

Pukkelpop werd opgericht door humanistische jongeren. Hoe herinner jij je die beginperiode?

Joske: Het was een alternatief festival, gedragen door jongeren die vrijheid en openheid belangrijk vonden. Later gingen we met deMens.nu ook naar Pukkelpop om met die jongeren in contact te komen. We stonden op de festivalweide, op de social profitmarkt, en uiteindelijk op de camping. We bereikten heel veel jongeren, ieder jaar met een ander thema.

Hoe belangrijk was die humanistische insteek in de eerste jaren van Pukkelpop?

Joske: Heel belangrijk. Het was een festival dat uit onze beweging kwam. Maar vandaag zie je dat veel minder. Je ziet geen vlag van de fakkel bijvoorbeeld. Dat vind ik jammer. Het mag benoemd worden. Het is een deel van de geschiedenis.

Hoe evolueerde de aanwezigheid van deMens.nu op het festival doorheen de jaren?

Joske: We begonnen klein, maar het groeide snel. Jongeren kwamen voor het spel, maar bleven voor het gesprek. Dat was onze manier om jongeren te bereiken. We waren zichtbaar, aanwezig, aanspreekbaar. En we waren er altijd tot het einde van de dag. Dat maakte een verschil.

Jana: Vandaag willen we vooral een safe space zijn voor jongeren op Pukkelpop. Op de camping bouwen we samen met onze collega’s van Dwaalzin een plek waar ze kunnen landen, praten, spelen. Zo werken we dit jaar met reuzenjenga en blikkenwerpen met vrijzinnige waarden. Dat is een aanknopingspunt om in gesprek te gaan. Jongeren zoeken prikkels, maar ook rust. Soms komen ze gewoon even zitten, soms vertellen ze iets heel persoonlijks.

Komen jongeren spontaan naar jullie toe?

Jana: Ja. Sommigen komen meerdere keren per dag. Anderen komen al tien jaar op rij en hebben al van elk jaar een foto uit onze photo booth op hun koelkast hangen. Dan weet je dat het geslaagd is. Je bouwt echt een band op. Op dag één komen ze nieuwsgierig kijken, op dag vier strompelen ze voorbij en zeggen ze: “We moesten nog even dag zeggen.” Dat is het mooiste: dat ze ons herkennen als een plek waar ze welkom zijn.

Joske, jij maakte de storm van 2011 op Pukkelpop mee. Hoe heb je dat beleefd?

Joske: De lucht werd donkergroen. Alles begon te vliegen. Dat was niet te doen. Jongeren kwamen in paniek naar ons toe. We hebben T-shirts uitgedeeld zodat ze warm kregen, soep gegeven, iedereen opgevangen. Je moet in overlevingsmodus gaan. Later hebben we ook families ondersteund, samen met moreel consulenten. Dat was heel zwaar, maar ook heel belangrijk.

Leeft die storm nog bij jongeren vandaag?

Jana: Ze weten het allemaal. Zelfs wie toen tien jaar was, herinnert zich dat moment. Bij de crew leeft het nog sterker. We leggen elk jaar een krans neer aan het herdenkingsmonument. Dat ligt ons nauw aan het hart. Dat mag nooit vergeten worden. En dit jaar, omdat het 15 jaar geleden is, komt het zeker weer ter sprake. Soms in gesprekken met jongeren, soms bij medewerkers. Het blijft een litteken, maar ook een herinnering aan solidariteit.

Waarom blijven jullie gaan? Wat drijft jullie?

Jana: We willen ons kenbaar maken én een veilige plek bieden. Jongeren zoeken prikkels, gesprekken, verbondenheid. Ze willen gezien worden. En daarvoor kunnen ze bij ons terecht, zonder oordeel, zonder agenda.

Joske: Je moet jongeren aanspreken. Niet met boekjes, maar met spel en gesprek. Dat werkt. Je moet aanwezig zijn, je moet tijd maken. Idealistisch zijn. Dat is wat ons altijd gedreven heeft.

Wat betekent verbondenheid voor jullie op een festival?

Jana: Jongeren dompelen zich onder in een bubbel. Ze zijn nieuwsgierig, leergierig, open. Ze zoeken contact. En wij kunnen dat contact bieden, op een manier die veilig en warm is.

Joske: Een jaar na de ramp werd er op Pukkelpop één minuut stilte gehouden. Op één plek tienduizenden mensen samen, muisstil op een muziekfestival… dat is samenhorigheid. Dat vergeet je nooit.