Van een katholieke opvoeding naar een klas vol filosofische vragen. Tjorven Laurent (28) studeerde eerst audiovisuele technieken fotografie, maar vond uiteindelijk zijn plek als leerkracht niet-confessionele zedenleer. In zijn lessen draait het niet om leerlingen overtuigen van één levensbeschouwing, wel om hen te leren nadenken, argumenteren en zichzelf in vraag te stellen. In een tijd waarin sociale media, polarisering en artificiële intelligentie steeds meer invloed hebben op hoe jongeren denken, ziet hij dat als belangrijker dan ooit.

Je bent niet de klassieke leerkracht die al van kinds af aan wist dat hij voor de klas wilde staan. Hoe ben je uiteindelijk bij zedenleer terechtgekomen?

Dat idee is eigenlijk pas later gekomen. Ik heb eerst audiovisuele technieken fotografie gestudeerd en ben daarna overgeschakeld naar wijsbegeerte en moraalwetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Pas toen ik afstudeerde, besefte ik dat ik met dat diploma ook zedenleer kon geven. Dat voelde meteen als het vak dat het best bij mij paste.

Veel leerkrachten spreken over een roeping die ze al als kind voelden. Dat had ik helemaal niet. Voor mij was het eerder een ontdekking tijdens mijn studies. Misschien sprak net het atypische van het vak me zo aan. Je bent niet alleen kennis aan het overbrengen, maar ook voortdurend samen met leerlingen aan het nadenken.

 

Je groeide zelf op in een katholiek gezin. Hoe ben je dan bij het vrijzinnig humanisme terechtgekomen?

Ik ben inderdaad katholiek opgevoed. We gingen bijna wekelijks naar de kerk, ik deed mijn communie en kreeg de katholieke waarden mee. Maar tegelijk was er thuis een vrij open invulling van het geloof. Het ging veel meer over naastenliefde, compassie en respect dan over dogma’s.

Tijdens mijn studies aan de VUB kwam ik voor het eerst in contact met het vrijzinnig humanisme. Dat voelde eigenlijk helemaal niet als een breuk met mijn opvoeding. Integendeel. Veel waarden kende ik al. Het verschil was dat ik plots zag dat je ook zonder geloof een goede mens kan zijn. Dat lijkt misschien vanzelfsprekend, maar voor mij was dat een belangrijke ontdekking.

Ik ontmoette mensen met allerlei overtuigingen die dezelfde waarden deelden. Dat verruimde mijn blik enorm.

“Ik vertrek vanuit het vrijzinnig humanisme, maar zelfbeschikkingsrecht betekent ook dat leerlingen zelf hun overtuiging mogen ontwikkelen”

Jongeren lijken vandaag veel bewuster bezig met identiteit en levensbeschouwing. Merk je dat ook in de klas?

Absoluut. Toen ik zelf in het middelbaar zat, was geloof eigenlijk geen groot gespreksonderwerp. Natuurlijk waren er leerlingen die gelovig waren of niet, maar dat bepaalde veel minder wie je was. Vandaag merk ik dat jongeren zich veel sterker identificeren met een bepaalde overtuiging. Dat is op zich geen slechte evolutie. Ze zijn maatschappelijk geëngageerder en volgen de actualiteit veel meer op. Als ik vandaag vraag wie de minister van Onderwijs is, weet bijna iedereen dat.

Volgens mij schuilt het risico ook niet in die betrokkenheid, maar in de manier waarop jongeren zichzelf steeds vaker definiëren vanuit één identiteit. Je bent niet zomaar gelovig of ongelovig. Je bent uitgesproken katholiek, moslim, activist of feminist. Jongeren voelen veel sterker de nood om ergens bij te horen en sociale media versterken dat nog. Daardoor wordt het soms moeilijker om ruimte te laten voor twijfel of nuance.

In mijn lessen probeer ik net die ruimte te creëren. Ik heb leerlingen met heel verschillende achtergronden. Sommigen zijn katholiek, anderen moslim, nog anderen noemen zichzelf vrijzinnig of zijn nog volop zoekende. Dat hoeft geen probleem te zijn. Integendeel, net die diversiteit maakt de gesprekken interessant. Ik vertrek vanuit het vrijzinnig humanisme, maar zelfbeschikkingsrecht betekent ook dat leerlingen zelf hun overtuiging mogen ontwikkelen. Ik vind het vooral belangrijk dat die keuze bewust gebeurt. Niet omdat ouders of vrienden iets geloven, maar omdat je er zelf kritisch over hebt nagedacht.

“Je eigen overtuigingen blijven onderzoeken is misschien wel de meest vrije houding die je kan aannemen”

Je hebt het over kritisch denken. Waarom is dat volgens jou zo belangrijk?

Voor mij begint vrijheid niet bij mogen kiezen, maar bij bewust kunnen kiezen. Als je mening volledig gevormd wordt door TikTok, een influencer of een algoritme, hoe vrij ben je dan eigenlijk nog?

Iedereen heeft voortdurend een mening over alles, maar een mening is niet automatisch hetzelfde als kritisch nadenken. Dat vraagt dat je bronnen controleert, argumenten afweegt en bereid bent jezelf in vraag te stellen. Twijfelen is geen zwakte. Integendeel. Je eigen overtuigingen blijven onderzoeken is misschien wel de meest vrije houding die je kan aannemen.

 

Merk je dat jongeren sneller polariseren dan vroeger?

Ja. Leerlingen zijn veel mondiger geworden en dat is positief. Maar ik merk ook dat discussies sneller verharden. Ze zijn niet alleen tegen een maatregel, maar soms ook tegen de persoon die die maatregel invoert.

Protesteren voor mensenrechten, klimaat of gelijke rechten hoort thuis in een democratische samenleving. Vrije meningsuiting is ontzettend belangrijk. Maar dat betekent ook dat je bereid bent om te luisteren naar iemand die het niet met je eens is.

 

Artificiële intelligentie verandert het onderwijs razendsnel. Hoe kijk jij daarnaar?

Ik gebruik AI zelf ook. Het kan een hulpmiddel zijn, maar het mag nooit het denkwerk vervangen. Vroeger gaf ik veel reflectieopdrachten mee naar huis. Vandaag weet je soms niet meer of je de gedachten van een leerling leest of die van een taalmodel.

Ik had ooit een leerling die een volledig AI-antwoord indiende op een persoonlijke vraag. Er stond letterlijk dat hij online make-up had gekocht. Dat was duidelijk een standaardantwoord dat gewoon gekopieerd was.

Mijn bezorgdheid gaat eigenlijk veel verder dan fraude. Als jongeren hun eigen mening niet meer zelf formuleren, oefenen ze ook niet meer de vaardigheden die daarvoor nodig zijn: reflecteren, twijfelen en kritisch denken. AI mag een hulpmiddel zijn, maar pas wanneer je voldoende kennis hebt om ook kritisch te beoordelen wat het systeem teruggeeft.

“Uiteindelijk moeten jongeren ook zelf leren waarom ze bepaalde keuzes maken”

Ook sociale media hebben een enorme invloed op jongeren. Zie jij daar een rol voor het onderwijs?

Je kan smartphones verbieden of sociale media beperken, maar uiteindelijk moeten jongeren ook leren zichzelf grenzen op te leggen. Dat is misschien wel de moeilijkste vorm van vrijheid.

Volgens mij vraagt dat een gedeelde verantwoordelijkheid. Ouders, scholen, technologiebedrijven en overheden hebben allemaal een rol te spelen. Maar uiteindelijk moeten jongeren ook zelf leren waarom ze bepaalde keuzes maken.

 

Wat hoop je dat leerlingen meenemen uit jouw lessen zedenleer?

Ik hoop vooral dat ze nieuwsgierig blijven. Dat ze zichzelf vragen blijven stellen en niet zomaar geloven wat iemand zegt, ook ik niet.

Als leerlingen na mijn lessen iets kritischer naar de wereld kijken, openstaan voor andere overtuigingen en bewuster omgaan met hun eigen vrijheid, dan heb ik bereikt wat ik wilde bereiken.