De controverse rond Naza escaleert snel: sinds de première worden de regisseurs Yuval Abraham en Rachel Szor geconfronteerd met een ware heksenjacht. Bedreigingen nemen toe, extreemrechtse activisten viseren adressen gelinkt aan makers. Dat maakt het uitzonderlijke moment op het Filmfestival van Venetië des te schrijnender: Naza kreeg er een 25 minutenlange staande ovatie en werd bekroond met de Speciale Juryprijs. 

In de film getuigen Israëlische (ex-)militairen over de massale bombardementen op Gaza en het gebruik van AI‑systemen daarbij. De getuigenissen vonden ’s nachts plaats, op daken in Tel Aviv, met digitaal vervormde stemmen en gezichten, uit angst voor represailles. Die angst bleek niet ongegrond.

Terwijl het festival de makers toejuichte, laaide in Israël een politieke storm op. Minister van Cultuur Miki Zohar beschuldigde Abraham en Szor van verraad en kondigde aan hun Israëlische nationaliteit te willen laten intrekken. Ook premier Benjamin Netanyahu en legerstafchef Eyal Zamir keerden zich scherp tegen de film. Zamir sprak van een bewuste verdraaiing van de werkelijkheid. De Israëlische krijgsmacht verwerpt de beschuldigingen uit de documentaire:  “We zullen niet toestaan dat IDF-soldaten doelwit worden van leugens en laster. Geconfronteerd met een dergelijke poging moeten we resoluut optreden en alle middelen inzetten die tot onze beschikking staan: juridische middelen, de commandostructuur en publieke diplomatie.”

Maar juist daarom zijn Yuval Abraham en Rachel Szor onze Mensen van de Week. Niet alleen omdat ze kritische vragen durven te stellen, maar omdat ze in een uiterst gepolariseerde context blijven kiezen voor de menselijke waardigheid.

Regisseur Yuval Abraham kreeg op de Israëlische zender Channel 13 de vraag of hij bang was om naar Israël terug te keren. “Ja, natuurlijk. Ik heb mijn sociale media verwijderd. (…) Dit is moeilijk. Dit land is mijn thuis. Het is het land waar ik wil wonen. Ik ben natuurlijk bang dat ik niet zal kunnen terugkeren”, aldus Abraham. Hij benadrukte dat hij solidariteit verwacht van andere Israëlische journalisten, ook als zij het niet volledig eens zijn met de inhoud van de documentaire.

Maar juist daarom zijn Yuval Abraham en Rachel Szor onze Mensen van de Week. Niet alleen omdat ze kritische vragen durven te stellen, maar omdat ze in een uiterst gepolariseerde context blijven kiezen voor de menselijke waardigheid. Ze laten zich niet opsluiten in het wij-zijdenken dat zoveel debatten over Israël en Palestina beheerst. Hun solidariteit met slachtoffers stopt niet aan een grens, en hun kritische blik wordt niet bepaald door het kamp waartoe iemand behoort.

Abraham en Szor maakten eerder, samen met de Palestijnse filmmakers Basel Adra en Hamdan Ballal, de Oscarwinnende documentaire No Other Land, over de vernietiging en verdrijving van Palestijnse gemeenschappen in Masafer Yatta op de Westelijke Jordaanoever. Ook daar kozen ze ervoor om grenzen tussen mensen en gemeenschappen niet als vanzelfsprekend te aanvaarden.

Met hun werk geven ze vorm aan waarden als vrije meningsuiting, gewetensvrijheid en de moed om machtsstructuren kritisch te bevragen. Hun werk confronteert ons met een ongemakkelijke menselijke vraag: wat gebeurt er wanneer we onze eigen verantwoordelijkheid uit handen geven en onszelf slechts als een radertje in een systeem beschouwen?

Bij de première op het filmfestival van Venetië zei Yuval Abraham “Het is aan ons allemaal om de stilte te doorbreken”

‘Nevenschade’ als militaire term

De titel Naza verwijst naar Nezek Agavi, de Hebreeuwse term voor ‘nevenschade’ of ‘collateral damage’. In de documentaire wordt uitgelegd hoe de term binnen het Israëlische leger wordt gebruikt om het verwachte aantal burgerslachtoffers bij een aanval aan te duiden. Een abstract getal vervangt zo de concrete werkelijkheid van mensenlevens: niet langer vrouwen, kinderen en mannen, maar een cijfer dat onderdeel wordt van een militaire berekening.

De film speelt zich grotendeels ’s nachts af, op daken in Tel Aviv. Op nauwelijks tientallen kilometers van de verwoesting in Gaza vertellen de 24 bronnen over hun ervaringen. Hun getuigenissen schetsen een beeld van een oorlog waarin technologie, surveillance en algoritmes een steeds grotere rol spelen bij het identificeren en beoordelen van mogelijke doelwitten.

Ze spreken over AI-systemen die grote aantallen potentiële doelwitten kunnen aanwijzen en over de enorme hoeveelheid informatie die via digitale surveillance wordt verzameld. Een van de getuigen beschrijft het gevoel van totale controle als bijna goddelijk: je kunt horen wat mensen zeggen, weet waar ze zich bevinden en beschikt over een enorme hoeveelheid informatie over hun leven.

Tegelijkertijd vertellen soldaten hoe bombardementen soms als een videogame werden ervaren. De afstand tussen de technische handeling en de menselijke gevolgen wordt zo steeds groter. Wie op een scherm een doelwit selecteert, ziet niet noodzakelijk de mensen die zich in het gebouw bevinden.

Wanneer technologie verantwoordelijkheid vertroebelt

Daarmee stelt Naza een vraag die verder reikt dan de oorlog in Gaza. Wat gebeurt er wanneer technologie steeds meer tussen mensen en de gevolgen van hun beslissingen komt te staan?

AI kan enorme hoeveelheden informatie verwerken en patronen herkennen die voor mensen moeilijk zichtbaar zijn. Maar een technisch systeem draagt geen morele verantwoordelijkheid. Die blijft uiteindelijk bij de mensen die de systemen ontwerpen, gebruiken en de beslissingen nemen die eruit voortkomen.

Precies daar zit een van de ongemakkelijkste vragen van de film. Een persoon kan een datapunt worden, een gebouw een doelwit en mogelijke slachtoffers een berekening. Hoe groter de technische en organisatorische afstand tot de gevolgen, hoe gemakkelijker het wordt om die menselijke werkelijkheid uit het oog te verliezen. Abraham en Szor onderzoeken wat er gebeurt met individuele verantwoordelijkheid binnen een groot systeem. Wanneer iemand zichzelf vooral ziet als een kleine schakel in een geheel, wordt het verleidelijk om de verantwoordelijkheid elders te leggen: bij een bevelhebber, een algoritme, een procedure of ‘het systeem’.

Abraham en Szor kijken daardoor niet alleen naar het geweld in Gaza, maar ook naar wat er gebeurt binnen het systeem dat dat geweld mogelijk maakt. Ze leggen getuigenissen bloot die ongemakkelijk zijn en stellen vragen over verantwoordelijkheid, ontmenselijking en de grenzen van gehoorzaamheid.

Yuval Abraham and Rachel Szor look drawn and solemn amid strong applause for Golden Lion Contender ‘NAZA’ exposing Israeli targeting of civilians in Gaza #VeniceFilmFestival pic.twitter.com/hqyzoZhwHM

— Deadline (@DEADLINE) September 10, 2026