Tijdens zijn bezoek aan Lourdes heeft paus Leo XIV zich scherp uitgesproken tegen euthanasie. Volgens de paus is het “onmogelijk om het veroorzaken van de dood als normaal te beschouwen” en geldt dat “wat legaal is, niet noodzakelijk ook moreel toegestaan is”. Daarmee viseert hij de recente Franse wetgeving rond hulp bij sterven, maar onvermijdelijk ook landen zoals het onze, waar euthanasie al meer dan twintig jaar onder strikte voorwaarden wettelijk mogelijk is.

Laat één zaak duidelijk zijn: als vrijzinnig humanisten hebben wij geen enkel probleem met het feit dat de paus een mening heeft over leven en dood. We moedigen het maatschappelijke gesprek over die fundamentele vragen juist aan. Niemand heeft het monopolie op ethiek. Iedereen mag zich uitspreken over wat waardig leven en waardig sterven betekenen. Als de paus ervoor kiest om tot het einde toe elke medische behandeling te ondergaan, ondraaglijk te lijden vanuit een religieuze overtuiging, of in een vergevorderd stadium van dementie geen levensbeëindiging wenst, dan is dat zijn volste recht en moet dat recht gerespecteerd worden.

Vertellen dat de keuze voor euthanasie immoreel is, getuigt niet van mededogen maar van een gebrek aan respect voor de autonomie van mensen

Maar dat respect verwachten wij ook in de andere richting. Wanneer de paus stelt dat euthanasie moreel onaanvaardbaar is, en wanneer hij artsen die mensen begeleiden bij hun levenseinde impliciet verwijt hun roeping te verloochenen, dan gaat hij voorbij aan de menselijke realiteit van duizenden patiënten en hun families. Mensen die niet lichtzinnig kiezen voor euthanasie. Mensen die vaak een lang, zwaar en pijnlijk traject hebben afgelegd. Mensen die na veel gesprekken, reflectie en medische begeleiding beslissen dat voor hen de grens bereikt is.

Hen vertellen dat hun keuze immoreel is, getuigt niet van mededogen maar van een gebrek aan respect voor hun autonomie. Vrijzinnig humanisme vertrekt van een eenvoudig uitgangspunt: een mens heeft het recht om zijn eigen leven vorm te geven. Dat geldt ook voor het einde van dat leven. Uiteraard laten mensen zich inspireren door familie, vrienden, artsen, levensbeschouwelijke begeleiders of religieuze leiders. Maar inspiratie is iets anders dan verplichting. Uiteindelijk moet de beslissing bij de betrokken persoon blijven.

Dat is precies waarom de Belgische euthanasiewet zo breed gedragen wordt. Niet omdat iedereen euthanasie wil. Wel omdat de overgrote meerderheid van de bevolking vindt dat mensen zelf over die keuze moeten kunnen beschikken. Onder hen bevinden zich trouwens ook vele gelovigen. Voor hen zijn de woorden van de paus een pijnlijke boodschap.

In een vrije samenleving heeft niemand het recht om zijn persoonlijke overtuiging tot norm voor iedereen te verheffen. Niet de staat. Niet de kerk. En ook de paus niet.

De katholieke kerk heeft een lange geschiedenis van veroordelingen op ethische thema’s waar de samenleving intussen anders naar kijkt. De voorganger van deze paus noemde artsen die abortussen uitvoeren “moordenaars”. Vandaag lijken de pijlen gericht op patiënten en zorgverleners die voor een waardig levenseinde kiezen. Dat creëert geen dialoog. Het vergroot de afstand tussen de kerkelijke leer en de leefwereld van miljoenen mensen.

Over euthanasie mogen meningen verschillen. Dat debat moet kunnen. Maar in een vrije samenleving heeft niemand het recht om zijn persoonlijke overtuiging tot norm voor iedereen te verheffen. Niet de staat. Niet de kerk. En ook de paus niet.

De echte menselijke waardigheid ligt precies daarin: dat ieder mens, gewapend met zijn eigen overtuigingen, waarden en ervaringen, de vrijheid krijgt om zelf te beslissen hoe hij wil leven en hoe hij wil leven en sterven. Dat recht verdient bescherming. Zeker wanneer anderen het willen beperken.

Raymonda Verdyck, voorzitter deMens.nu