Bert Goossens
30 september 2026
Komt er eindelijk een uitbreiding van de euthanasiewet voor mensen die wilsonbekwaam worden? Cd&v-voorzitter Sammy Mahdi zette deze week de deur open voor euthanasie bij dementie. Professor Wim Distelmans ziet nog heel wat onduidelijkheden in de voorwaarden die op tafel liggen.
Al jaren klinkt de oproep om de euthanasiewet uit te breiden voor mensen die onomkeerbaar wilsonbekwaam worden. Vandaag kan een voorafgaande wilsverklaring voor euthanasie alleen worden uitgevoerd wanneer iemand onomkeerbaar niet meer bij bewustzijn is. Wie door dementie, een hersenbloeding of een andere hersenaandoening wilsonbekwaam wordt maar bij bewustzijn blijft, valt daar niet onder.
De federale regeringspartijen hebben elkaar beloofd dat er een ‘oplossing’ moet komen voor dit probleem tegen 1 december. Minister van Justitie Annelies Verlinden (cd&v) heeft nu al een voorstel klaar voor een uitbreiding van de euthanasiewet. Haar voorzitter Sammy Mahdi sprak dinsdag in De Afspraak onder meer over voorafgaande zorgplanning, het respecteren van de actuele wens en de betrokkenheid van een multidisciplinair team. Professor Wim Distelmans, oncoloog en een van de grondleggers van de Belgische euthanasiewet, reageert voorzichtig. “Ik weet nog niet precies wat ze nu eigenlijk willen. Zoals steeds is dat een beetje wollig.”
Actuele wens
Vooral het idee dat de ‘actuele wens’ van de patiënt gerespecteerd moet worden, roept bij Distelmans vragen op: “Wat bedoelt men daarmee? Die zorgplanning is net bedoeld voor mensen die niet meer een actuele wens kunnen uitdrukken, omdat ze wilsonbekwaam zijn.”
“Het gaat niet alleen over lijden, het gaat ook over waardigheid.”
Ook bij de voorgestelde rol van een multidisciplinair team heeft Distelmans bedenkingen. Zo’n team zou mee kunnen beoordelen of er sprake is van ondraaglijk lijden. “Met alle respect, ik vind het redelijk arrogant dat andere mensen gaan oordelen of je ondraaglijk aan het lijden bent”, zegt Distelmans. “Het gaat niet alleen over lijden, het gaat ook over waardigheid. Als je vooraf zegt: ik wil in die situatie niet terechtkomen, dan bepaal je voor jezelf wat je onwaardig vindt.”
Een eenvoudige wetswijziging
Volgens Distelmans hoeft een hervorming van de euthanasiewet niet bijzonder ingewikkeld te zijn. Vandaag kan een voorafgaande wilsverklaring alleen worden uitgevoerd wanneer iemand onomkeerbaar niet meer bij bewustzijn is, in de praktijk dus bij een onomkeerbare coma. Distelmans wil dat criterium vervangen door onomkeerbare wilsonbekwaamheid. “Die zin moet veranderen in: wanneer men niet meer wilsbekwaam is en dat onomkeerbaar is. Meer moet er aan de wet niet veranderen. Zo simpel is het.”
Daarmee zou de regeling bovendien niet beperkt blijven tot dementie. “Wat mij ook een beetje verontrust, is dat men altijd spreekt over dementie, terwijl het volgens mij moet gaan over alle mensen die wilsonbekwaam zijn geworden.” Een regeling die alleen mensen met dementie omvat, noemt Distelmans discriminerend: “Mensen die een beginnende dementie hebben, kunnen nog voor euthanasie kiezen, zoals Lode Deconinck van Restaurant Misverstand. Die hebben nog de tijd om het te vragen. Maar als jij vannacht plots een hersenbloeding krijgt en morgen compleet wilsonbekwaam bent, maar nog niet in coma ligt, dan kan je het niet krijgen.”
Voorbarig optimisme
Journalist Patrick Van Gompel, die over de euthanasie schreef van zijn moeder in Memoires vol leven en dood, reageerde in De Afspraak sceptisch op het nieuwe voorstel: “Het gaat toch over het recht van het individu? Ik beslis toch over wat waardig leven is? Dat kan allemaal netjes geregeld worden.”
Schrijfster en journaliste Barbara Ceuleers benadrukt dan weer dat veel zal afhangen van de concrete invulling van de nieuwe regeling. Haar vader koos na zijn alzheimerdiagnose voor euthanasie terwijl hij nog wilsbekwaam was. Op haar Instagram reageert ze: “Mijn papa moest kiezen terwijl hij nog wilsbekwaam was. En dus ook terwijl er nog leven was. Terwijl hij misschien nog tijd had kunnen hebben.”
Ceuleers waarschuwt daarom voor voorbarig optimisme: “Tussen ‘euthanasie bij dementie wordt mogelijk’ en ‘jouw vooraf gemaakte keuze wordt ook werkelijk gerespecteerd’ kan nog een wereld van verschil liggen.”
Hoever de nieuwe regeling uiteindelijk zal gaan, zal pas duidelijk worden wanneer de concrete wetteksten op tafel liggen.
(Foto door Isabelle Pateer)
