De voorbije maanden verschenen in de media opvallende verhalen over jongeren die (opnieuw) aansluiting vinden bij het christelijk geloof. In een reeks artikels in Humo is sprake van ‘godfluencers’ op sociale media, volwassen dopelingen en parochies waar plots weer jongeren opduiken. Maar gaat het om een bredere religieuze revival, of eerder om een zichtbare minderheid binnen een complexere maatschappelijke evolutie?

Wat zeggen de cijfers?

Betrouwbare cijfers over geloofsbeleving zijn schaars. Niemand moet zijn levensbeschouwing officieel registreren, en geloof laat zich moeilijk meten. In België blijft de klassieke kerkgang historisch laag. Internationale studies, onder meer uit het Verenigd Koninkrijk, tonen aan dat kerkbezoek bij Generatie Z globaal genomen niet structureel toeneemt, ondanks de zichtbaarheid van religie op sociale media. Online aanwezigheid en maatschappelijke trend vallen dus niet noodzakelijk samen.

In België kunnen we terugvallen op onderzoek van het Jongerenonderzoeksplatform (JOP), uitgevoerd tussen 2018 en 2023 bij jongeren in Antwerpen, Brussel en Gent. Dat onderzoek toont aan dat er binnen een kleine groep actieve gelovige jongeren sprake is van een beperkte opleving, bijvoorbeeld in het bijwonen van religieuze diensten. Tegelijk bevestigen de onderzoekers dat de algemene maatschappelijke trend er één van verdere secularisering blijft. Er zijn bovendien geen aanwijzingen dat die trend op korte of middellange termijn zou keren.

Daarbij aansluitend zien we, in de cijfers die de katholieke kerk deelt, een stijging van het aantal (jong)volwassen dopelingen. Ongeveer een vierde daarvan zou tussen 14 en 25 jaar oud zijn. Dat is opvallend, maar in absolute cijfers gaat het om een zeer beperkte groep. Bovendien ligt het aantal ontdopingen vandaag aanzienlijk hoger dan het aantal volwassen dopen, wat erop wijst dat de algemene beweging eerder richting verdere secularisering gaat dan naar een brede religieuze heropleving.

Onderwijscontext: religieus kader, seculiere keuzes

Bij die cijfers is ook de onderwijscontext belangrijk. België kent een dominant katholiek schoolnet, waardoor een groot deel van de jongeren automatisch in aanraking komt met christelijke symboliek en godsdienstonderwijs. Dat verklaart mee waarom religie zichtbaar blijft in het leven van jongeren, zonder dat dit noodzakelijk wijst op een persoonlijke geloofsovertuiging.

Tegelijk zien we een duidelijke, tegengestelde evolutie in het officieel onderwijs. Het aantal leerlingen dat kiest voor niet-confessionele zedenleer is de voorbije jaren sterk gestegen. Die trend loopt parallel met de groei van vrijzinnige lentefeesten, waarvan het aantal deelnemers over een periode van ongeveer vijftien jaar is verdubbeld. Dat wijst erop dat steeds meer gezinnen bewust kiezen voor een seculiere invulling van zingeving, ethiek en rituelen.

Zingeving, prestatiedruk en duidelijke antwoorden

Wat in mediaberichten sterk naar voren komt, is minder een massale terugkeer naar religie dan wel een zoektocht naar houvast. Jongeren groeien op in een context van hoge prestatiedruk, permanente vergelijking en het idee dat het leven volledig maakbaar is. Voor sommigen biedt religie duidelijke kaders en vaste antwoorden. Opvallend is dat het vaak gaat om hoogopgeleide jongeren die hun geloof rationeel willen onderbouwen en expliciete richtlijnen zoeken.

Die zoektocht naar zingeving is veel breder dan religie. Ze uit zich ook in seculiere vormen: in vrijwilligerswerk, kunst en creativiteit, of in de verbondenheid die mensen ervaren op een muziekfestival.

Religie en de publieke ruimte

Volgens emeritus-hoogleraar ethiek Freddy Mortier is het belangrijk om dit debat breder te trekken. België is sterk geseculariseerd, maar wereldwijd gezien neemt religie wel degelijk toe. Dat heeft volgens hem minder te maken met een plotse spirituele heropleving, en meer met demografische evoluties. Prognoses tonen aan dat tegen 2050 de islam ongeveer even groot zal zijn als alle christelijke stromingen samen, terwijl het aandeel niet-gelovigen relatief afneemt.

Tegelijk waarschuwt Mortier voor simplistische tegenstellingen. Religies zijn geen homogene blokken. Binnen elke religie bestaan sterk geseculariseerde, kritische en symbolische interpretaties, maar ook letterlijke en fundamentalistische stromingen. Door migratie worden die laatste opnieuw zichtbaarder in West-Europa, wat spanningen kan veroorzaken wanneer religieuze overtuigingen worden vertaald naar normen die voor iedereen zouden moeten gelden.

Maar ook dat beeld is dubbel. Binnen dezelfde religieuze gemeenschappen ontstaan tegelijk twijfel, diversiteit en interne secularisering. Religie verdwijnt niet, maar verandert voortdurend van vorm.

De kern van het probleem, zo stelt Mortier, is niet geloof op zich, maar het opleggen van geloofsregels aan mensen die dat geloof niet delen. In een pluralistische samenleving is het essentieel dat levensbeschouwingen naast elkaar kunnen bestaan, zonder dat één overtuiging haar normen vertaalt naar bindende regels voor iedereen.

Geen eenvoudige conclusie

Is God opnieuw “hip” bij jongeren? Voor een kleine, zichtbare groep lijkt religie een antwoord op onzekerheid en prestatiedruk. Maar van een brede religieuze comeback is geen sprake. Wat we wél zien, is een generatie die intens zoekt naar zin, richting en verbondenheid. Soms religieus, maar veel vaker in een seculiere vorm.

Net daarom blijft een seculiere rechtsstaat cruciaal: als het kader waarin iedereen vrij kan zoeken, twijfelen en betekenis geven, zonder dat één levensbeschouwing de maatstaf wordt voor allen.