Besnijdenis is een ingreep die wereldwijd miljoenen keren wordt uitgevoerd, vaak zonder medische noodzaak. Uroloog Piet Hoebeke, verbonden aan het UZ Gent, pleit voor een fundamentele herziening van deze praktijk. “Religieuze opvoeding is een recht, maar dat recht mag niet leiden tot onomkeerbare ingrepen.”

Wat is een besnijdenis precies?

Bij mannen is een besnijdenis het wegnemen van de voorhuid van de penis, een dunne huid die de eikel bedekt en beschermt. Die huid is niet zomaar een lapje: ze is seksueel gevoelig en heeft een duidelijke functie. Bij vrouwen bestaan er verschillende types besnijdenis, gaande van het wegnemen van de clitorishoed tot de volledige verwijdering van de vulva. In sommige gevallen groeit de vulva terug aan elkaar en moet ze bij penetratie opnieuw worden opengemaakt. Dat is een vorm van seksueel geweld.

Hoe is de praktijk ontstaan?

Bij mannen is besnijdenis waarschijnlijk ontstaan in de Sub-Sahara, waar door droogte en stof ontstekingen aan de eikel ontstonden. Men ging de voorhuid wegnemen om dat probleem op te lossen. Later kreeg de ingreep een religieuze betekenis, als offer aan de goden. Bij vrouwen is het eerder een manier geweest om seksueel genot weg te nemen, vanuit een patriarchale visie op seksualiteit.

Wat weten we over de impact op seksuele gevoeligheid?

We hebben een grootschalige studie gedaan met meer dan 1500 mannen. Daaruit blijkt dat besneden mannen minder seksuele gevoeligheid rapporteren aan de eikel dan onbesneden mannen aan hun voorhuid. De voorhuid is seksueel gevoelig weefsel. Als je dat wegneemt zonder geïnformeerde toestemming, tast je de integriteit van een gezond lichaam aan. Dat is niet te verantwoorden.

Zijn er medische redenen om jongens te besnijden?

Slechts één procent van de jongens tussen nul en 24 jaar heeft een medische indicatie. De rest gebeurt om fysiologische redenen die eigenlijk normaal zijn, zoals een vernauwing of verkleving van de voorhuid. Die lossen vaak vanzelf op. Toch worden veel kinderen besneden om die redenen.”

Wat zijn de risico’s van de ingreep?

Complicaties komen voor bij 2 tot 5 procent van de gevallen. Meestal zijn dat milde problemen zoals infectie of bloeding. Maar er zijn ook ernstige complicaties: te veel huid weggenomen, pijnlijke littekens, zelfs amputaties van de eikel. Dat is onaanvaardbaar, zeker als de ingreep niet medisch nodig is.

Wat gebeurt er bij rituele besnijdenissen?

Bij orthodoxe joden gebeurt de besnijdenis bij jongens op de achtste dag na hun geboorte, door een rabbijn en vaak niet in een ziekenhuis. Er is zelfs een traditie waarbij het bloed wordt opgezogen met de mond. Dat heeft bij sommige kinderen geleid tot genitale tuberculose. In sommige Oost-Europese gemeenschappen, zoals bijvoorbeeld bij sommige Roma-families, gebeurt het thuis, met een schaar. Ik heb patiënten gezien die op die manier verminkt zijn. Dat is ronduit gevaarlijk.

Het is niet te verantwoorden dat een chirurgische ingreep wordt uitgevoerd door iemand zonder medische opleiding, in een niet-klinische setting. Dat is een schending van de Belgische wetgeving en zou eigenlijk moeten bestraft worden.

Wat is uw ethische standpunt rond besnijdenissen bij kinderen?

Een kind kan niet beslissen over zijn eigen lichaam. Religieuze opvoeding is een recht, maar dat recht mag niet leiden tot onomkeerbare ingrepen. Progressieve rabbijnen en imams tonen dat het ook anders kan, met rituelen zonder chirurgische ingreep. Het recht op lichamelijke integriteit moet zwaarder wegen.

Je moet mensen niet overtuigen uit afkeer van religie, maar uit bescherming van het kind. Het recht op zelfbeschikking en lichamelijke integriteit is fundamenteel. Dat weegt zwaarder dan het recht op religieuze opvoeding.

Stel dat ik morgen een religie uitvind waarin we allemaal een driehoek uit ons oor moeten knippen. Iedereen zou dat absurd vinden. Maar bij besnijdenis stellen we die vraag niet. Dat is toch vreemd?

Vanaf 2026 zullen besnijdenissen om niet-medische redenen niet langer worden terugbetaald door ziekteverzekering. Zal dat een groot effect hebben?

De stopzetting is een goede maatregel. Het dwingt mensen om na te denken. Besnijdenis mag geen routine zijn. We moeten naar een samenleving waarin het mensenrechtenperspectief centraal staat: lichamelijke integriteit en zelfbeschikking zijn fundamenteel. Er zijn ouders die hun kind nu nog snel willen besnijden dit jaar, maar daar doen we niet aan mee. We moeten weerstand blijven bieden.

Wat hoopt u te bereiken met uw pleidooi?

Ik hoop dat mensen begrijpen dat het recht op lichamelijke integriteit geen loze term is. We moeten afstappen van tradities die ingrijpen op het lichaam van kinderen zonder hun toestemming. En we moeten durven zeggen: besnijdenis is geen banale ingreep.

De geneeskunde is geëvolueerd. Vroeger besliste de arts, nu wordt er samen met de patiënt beslist. Dat is een enorme vooruitgang. We moeten dat mensenrechtenperspectief ook toepassen op ingrepen zoals besnijdenis.