Kurt Van Eeghem kijkt op zijn eigen originele manier naar de samenleving. Via de kunst ziet hij parallellen tussen oude en nieuwe machthebbers.

Giambattista Pamphilj werd op 15 september 1644 ingezegend als paus Innocentius X na een uitzonderlijk lang conclaaf. Er was dat ‘ambetante’ verzet van kardinaal Mazarin die hem ronduit een zwakke figuur noemde. Wat hij ook was, ook al speelden er andere redenen. Die lucratieve positie zag Mazarin liever naar iemand van zijn keuze gaan. Het werd Innocentius X, de innocente, de onschuldige, de onberispelijke, de onbaatzuchtige.

Onbaatzuchtig was hij niet. Ze noemden hem de paus van het nepotisme. Een paus is ook maar een mens, liever verdeelde hij belangrijke titels onder familie en vrienden. Innocentius X spande daarin de kroon, of moet ik zeggen de tiara. Neven en nichten konden op de mooiste posten rekenen. De vrouw in de schaduw was de immens rijke, heerszuchtige schoonzus van de paus, Olimpia Maidalchini, spottend ‘la papessa’ genoemd. Zij speelde met de draden die de paus lieten dansen.

In de pompeuze gangen van haar immense paleis in Rome, de Galleria Pamphilj, hangt ze meermaals vereeuwigd aan de muren, een vrouw die niet over zich heen laat lopen, de verwaandheid spat bijwijlen van de doeken. Olimpia droeg de broek in het Vaticaan, er verscheen ooit een boekje over ‘hoe donna Olimpia de kerk bestuurde tijdens het pontificaat van Innocentius X’. De door en door hebzuchtige edele dame zou zelfs, ik zeg wel zou, een minnares van de paus zijn geweest. Bij dat soort uitspraken trillen de muren van het Vaticaan al lang niet meer, daar stapelen schandalen zich op. Terug naar die arme Innocentius, de man in de schaduw van een, zoals je op de schilderijen ziet, steeds verder uitdijende Olimpia.

“In een klein salon aan het eind van een lange met goud en krullen versierde gang word ik als door de bliksem door twee werken getroffen”

Het paleis toont uiteraard ook enkele portretten van Innocentius X. In een klein salon aan het eind van een lange met goud en krullen versierde gang word ik als door de bliksem door twee werken getroffen. Er is een werkelijk perfecte buste van de paus gemaakt door Gian Lorenzo Bernini, de grootmeester van de Romeinse barok. Dit is een volmaakt kunstwerk, een waar hoogtepunt. We zien een paus die streng is maar rechtvaardig, vaderlijk en moedig, een bekwame, grote paus.

Aan de overzijde hangt de ware Innocentius X. Tientallen minuten staar ik naar het beste portret dat ik ooit heb gezien. Vanop de pauselijke troon kijkt de paus mij argwanend aan. Een zijdelingse blik, doordesemd van wrok, met listige lippen die een ijselijke mond omspannen. Met subtiele penseelstreken tast Diego Velázquez, want hij is de dader van deze picturale moord, naar het duistere karakter van Giambattista Pamphilj. Het wordt verbijsterend helder hoe de kunstenaar over hem dacht.

Pamphilj leerde Velázquez kennen toen die als nuntius in Madrid werkte. Bij een bezoek als hofschilder van de Spaanse koning aan het Vaticaan werd hij hartelijk ontvangen en volgde de opdracht voor een portret. Met een ongekende losheid die zeer hedendaags aandoet, met alleen rode en witte tinten tegen een zwarte achtergrond ontwikkelde Velázquez een ongekende spanning. Het portret toont tegelijk de kwetsbaarheid van de paus, zijn angsten en fascinaties. ‘Tropo vero’ opperde Innocentius verschrikt toen hij het resultaat zag.

Zo bleef ik lang naar de oude machthebber kijken en dacht aan Trump. Hoe zou Velázquez die tiran ontluisteren, hoe vernietigend zou hij de perverse en toch onbeduidende ‘inhoud’ van Donald schilderen?

Ik wandelde verder langs de overdreven gouden versierselen van de Galleria Pamphilj.