In Vlaanderen zijn er tal van bijzondere plekken met een vrijzinnige geschiedenis. Het Vrijzinnig Centrum Liedts in Oudenaarde bevindt zich op zo’n historische locatie, midden in de natuur. Het opende de deuren in 1996 en biedt onderdak aan lokale vrijzinnige verenigingen en het huisvandeMens.

Van stadsversterking naar privétuin

Het Vrijzinnig Centrum Liedts in Oudenaarde is een plek die tot de verbeelding spreekt; ze heeft dan ook een rijke geschiedenis. Waar zich vandaag dit mooie eclectische kasteeltje in een groene long van de stad bevindt, stond ooit een imposante stadsversterking. Eeuwenlang vormden grachten, wallen en bastions een beschermende gordel rond de stad. Die versterking staat aanvankelijk onder Spaans bewind, maar wordt later in de 17de eeuw grondig uitgebouwd door niemand minder dan Sébastien Le Prestre de Vauban, de bekende militaire architect van koning Lodewijk XIV. Toen keizer Jozef II in 1782 besliste om de verdedigingswerken te verkopen, kwamen delen van de grond in handen van de familie Liedts, een invloedrijke Oudenaardse familie.

Guillaume Liedts en zijn erfgenamen grepen die kans om op de voormalige vestinggronden een indrukwekkende privétuin te creëren, volledig in de stijl van de Engelse landschappelijke tuinkunst. Dat betekende slingerende paden, glooiende heuveltjes, vijvers met fonteinen, rustieke brugjes, priëlen en statige bomen. Het bestaande terrein inclusief één ravelijn, een vijfhoekig stuk van de vesting, uit de Hollandse periode werd slim geïntegreerd in het ontwerp.

Van buitenverblijf naar kasteel

Rond 1860 bouwde de prominente politicus en jurist Charles Liedts zijn buitenverblijf op die grond. Hij was een van de grote figuren van het jonge België: revolutionair in 1830, nadien Kamervoorzitter, minister van Binnenlandse Zaken én Financiën, gouverneur van Brabant en Henegouwen, en zelfs medearchitect van de latere Raad van State. In 1870 werd hij baron, met als persoonlijk motto: “All for Duty.”

In 1883 verbouwde zijn zoon Amedée Liedts het landhuis finaal tot het huidige eclectische kasteel, met trapgevels, glas-in-loodramen, een toren en rijke ornamenten met verwijzingen naar de familie. Onder andere de initialen van zijn vrouw Augusta Godin zijn nog steeds in het glaswerk van het kasteel te zien.

Toen Amedée in 1907 kwam te overlijden, schonk hij het kasteel samen met het domein, de kunstcollectie en de bibliotheek aan de stad Oudenaarde. Hij stelde wel als voorwaarde dat de eigendom altijd een publieke functie zou hebben en dat de begrenzing van het park niet zou wijzigen.

In de jaren nadien deed het kasteel onder meer dienst als een casino voor Duitse officieren tijdens de Eerste Wereldoorlog en een tijdelijke rechtbank kort na de oorlog. Na de Tweede Wereldoorlog werd het park toegankelijk voor bezoekers, waarbij het vooral een sociale functie kreeg. In 1996 kreeg het ‘Vrijzinnig Huis’ onderdak in een gedeelte van de locatie.

Vrijzinnig Centrum Liedts

Vanaf 1980 lijkt de vrijzinnige gemeenschap in Oudenaarde op weg naar een eigen centrum, onder een coalitie van christendemocraten en socialisten. Maar wanneer die coalitie van CVP-SP uit elkaar valt, vallen ook de plannen voor een eigen centrum in het water. Later in 1995 slaan enkele lokale verenigingen opnieuw de handen in elkaar en vormen samen vzw Vrijzinnig Huis. Die zal optreden als gesprekspartner met de stad in de zoektocht naar een geschikte locatie voor een vrijzinnig centrum.

Een jaar later keurt de gemeenteraad het voorstel goed dat de vzw huisvesting geeft in de benedenverdieping van het Liedtskasteel. En op 13 december 1996 opent het vrijzinnig centrum officieel de deuren. Aanvankelijk delen de vrijzinnigen het gebouw met de groendienst, maar uiteindelijk verkrijgen ze in 2000 het volledige gebruik van het pand. In 2006 verandert de naam in Vrijzinnig Centrum Liedts, met het oog op een grotere bekendheid en een verwijzing naar wijlen baron Charles Liedts die een vrijzinnige liberaal was.

Vandaag vinden we er een waaier aan vrijzinnige verenigingen die er hun werking en activiteiten organiseren. Ook het huisvandeMens is er actief en zelfs niet-vrijzinnige verenigingen kunnen gebruikmaken van de infrastructuur.

Foto’s © Arne Van Lierde