Mocht je het nog niet weten, op 24 oktober wordt iedereen die zich tot de vrijzinnig humanistische gemeenschap rekent massaal in De Schorre in Boom verwacht voor wat niet alleen een groots opgezet Vurig Verbonden Lichtfestival moet worden. Op die dag worden immers ook de inhoudelijke krijtlijnen voor de toekomst van onze gemeenschap onthuld. Op basis van een nieuwe Toekomstbevraging die binnen de georganiseerde vrijzinnigheid werd georganiseerd. We lichten alvast een tipje van de toekomstsluier op.

Dit jaar bestaat deMens.nu 60 jaar. In die periode lagen we als vrijzinnige gemeenschap mee aan de basis van tal van nieuwe wetgevingen rond ethische dossiers én eisten we in onze snel evoluerende en helaas ook meer gepolariseerde maatschappij blijvende aandacht op voor zelfbeschikking, de vrijheid van denken, gelijkheid en menselijkheid.

Hier mogen we terecht trots op zijn. Maar we mogen niet op onze lauweren rusten. De uitdagingen blijven groot. En daarom hebben we als gemeenschap een duidelijke focus nodig, die breed gedragen wordt. Om die te kunnen uittekenen, organiseerde de studiedienst van deMens.nu een nieuwe Toekomstbevraging.

Het was immers al van in respectievelijk 1987 en 2000 geleden, dus nog voor de wet van 21 juni 2002 waarmee we werden erkend als levensbeschouwing, dat er werd gepeild naar wat er zoal leeft binnen onze vrijzinnige gemeenschap. Toen werden vooral de leden van een zevental lidorganisaties aan het werk gezet om een aantal thematische prioriteiten naar voren te schuiven.

De nieuwe Toekomstbevraging werd digitaal verspreid onder de personeelsleden, aangesloten organisaties, leerkrachten zedenleer en de vele vrijwilligers die binnen onze gemeenschap actief zijn. De voorbije maanden konden zij anoniem en ongezouten hun mening geven over zowel een aantal maatschappelijke thema’s als over de dienstverlening van deMens.nu en de huizenvandeMens. Om anno 2026 de evoluties binnen onze rangen te spotten en te duiden, verwachtingen in kaart te brengen en toekomstige strategische keuzes te onderbouwen.

Aan de nieuwe peiling namen meer dan duizend respondenten deel, waardoor een representatief beeld ontstaat van de thema’s die vandaag als prioritair worden ervaren. De resultaten tonen zowel continuïteit als verschuivingen: vertrouwde vrijzinnig humanistische kernwaarden blijven richtinggevend, terwijl nieuwe accenten, met name bij jongere generaties, aan belang winnen.

 

Oud & jong

Als we kijken naar het profiel en de demografische gegevens van de respondenten bij zowel de vorige enquêtes als de Toekomstbevraging van begin dit jaar, duiken er wel enkele opmerkelijke vaststellingen op.

Daar waar in 2000 de gemiddelde leeftijd van de deelnemers midden de vijftig lag, blijkt dat bij de bevraging van 2026 bijna de helft van de respondenten zestigplusser is. De bevolkingspiramide van het Vlaamse Gewest mag dan ook wel het karakteristieke profiel van een verouderde bevolking vertonen met een brede top en smallere basis, met ruim vijftig procent blijken de ietwat meer grijzer wordende vrijzinnigen die werden geboren in of voor de babyboomjaren, toch wel wat oververtegenwoordigd in de nieuwe bevraging.

Daartegenover staat dat slechts zeven procent van de respondenten die deelnamen aan de nieuwe bevraging, jonger dan dertig is. In 2000 was elf procent van de ondervraagden jonger dan vijfendertig.

Ook toen al sprak men van een verouderde leeftijdsstructuur van de vrijzinnige gemeenschap in vergelijking met die in Vlaanderen. Maar blijkbaar onderging onze gemeenschap de voorbije decennia toch nog een verdere ‘verzilvering’. Terwijl er tegelijkertijd onvoldoende jong bloed instroomde. Dit vormt alleszins een grote uitdaging voor de toekomst.

 

Wat denkt Eva over de toekomst?

“We moeten nog meer inzetten op verbinding. Specifiek ook voor jongeren. We moeten plekken opbouwen waar elke jongere zichzelf kan zijn, waar ze nieuwe mensen kunnen leren kennen en zo samen dingen kunnen organiseren.”

Eva Vervacke, medewerker Dwaalzin

 

 

Vrouwen & vrijwilligers

Bij de bevraging rond de eeuwwisseling kruiste veertig procent van de bevraagden het vakje vrouwelijk aan. Ruim een kwarteeuw later blijkt er toch een behoorlijke ommezwaai in de genderverhoudingen te zijn. De bevraging in 2026 leert ons dat achtenvijftig procent van de respondenten vrouw is. Veertig procent antwoordde man en één procent gaf aan non-binair te zijn.

Vlaanderen mag algemeen dan ook wel vrouwen als de grootste bevolkingsgroep tellen, het overwicht van vrouwen binnen onze gemeenschap, althans toch voor de deelnemers aan de bevraging, blijkt daar toch nog stevig boven te liggen.

Een pluim alvast ook voor de vrijwilligers die binnen onze gemeenschap hun vrije uren spenderen binnen een huisvandeMens of een van onze bijna veertig lidverenigingen. Zij toonden zich de meest enthousiaste groep onder de bevraagden en kroonden zich met net geen veertig procent tot de grootste groep respondenten. Van nabij gevolgd door de sympathisantengroep en met ook nog op het podium onze leerkrachten zedenleer.

Vanuit onze lidverenigingen blijkt vooral het Humanistisch Verbond erin geslaagd de leden ertoe aan te zetten aan de bevraging te participeren. Met respectievelijk het Vermeylenfonds en Willemsfonds in hun spoor.

 

Wat denkt Nancy over de toekomst?

“Vroeger dacht ik: als je het geloof loslaat, ga je automatisch ruimer denkend worden. Vandaag moet ik vaststellen dat dat niet altijd het geval is. Heel veel mensen die hun geloof hebben losgelaten, keren zich naar een ander soort religie. Daarmee bedoel ik de TikTok-religie, de YouTube-religie. Ze gaan dan de meest bizarre zaken geloven, en dat baart me zorgen.”

Nancy Brouckmans, vrijwilliger huisvandeMens

 

Oud & nieuw

De Toekomstbevraging omvatte ook een uitgebreide opsomming van diverse thema’s die de respondenten al dan niet als prioritair konden aanklikken. Zij gaven deMens.nu een sterk gedragen inhoudelijke opdracht mee rond thema’s als ‘vrij en kritisch denken’, ‘democratie en samenleven’ en ‘autonomie en zelfbeschikking’. Deze drie domeinen vormen de top drie van kernthema’s waar de achterban de grootste toekomstprioriteit aan geeft. En waar de organisatie in de toekomst haar strategische focus moet blijven versterken.

Hoewel thema’s als ‘humanisme wereldwijd’ en ‘technologie en mensbeeld’ geen grote prioriteit krijgen, blijft er binnen de gemeenschap wel een duidelijke verwachting dat deMens.nu die thema’s opvolgt om maatschappelijke en ethische evoluties correct te kunnen duiden. Vooral kennis over AI wordt daarbij strategisch noodzakelijk geacht.

In vergelijking met voorgaande enquêtes verliezen klassieke strijdthema’s zoals scheiding kerk en staat en het weren van religieuze tekens uit het openbaar domein wat terrein. De vrijzinnige prioriteiten verschuiven dus van een levensbeschouwelijke institutionele strijd naar positionering richting meer maatschappelijke en existentiële thema’s. Zelfbeschikking, mensenrechten en kritisch denken blijven de kern van de georganiseerde vrijzinnigheid.

 

Wat denkt Mario over de toekomst?

“De liefde voor de mens en meer mildheid, dat kan ons in de toekomst meer verbinden. Alle debatten moeten tegenwoordig zo hard zijn. Met het vrijzinnig humanisme streven we naar een open en vrije samenleving waar er plaats is voor verschillende meningen met respect naar elkaar.”

Mario Van Essche, voorzitter Humanistisch Verbond

 

 

Doelgroepen

Hoewel er geen grote generationele verschillen zijn voor wat betreft de drie grote kernthema’s, blijkt ook hier dat de jongere generaties ietwat andere accenten leggen. Vooral rond genderidentiteit, interlevensbeschouwelijke dialoog, mentale veerkracht en inclusie. Thema’s als gelijke kansen, klimaat, mentaal welzijn en technologie scoren over het algemeen lager in de bevraging, maar worden ook hier opnieuw door jongeren relevanter geacht.

Wil deMens.nu de aansluiting met nieuwe vrijzinnige generaties verzekeren, dan moeten we ook durven inzetten op initiatieven binnen die domeinen die zeer specifiek naar bepaalde doelgroepen gericht zijn.

Kortom, deMens.nu moet haar historische pijlers verder verzorgen en opvolgen, maar tegelijk evolueren naar een beleid dat intergenerationeel, maatschappelijk relevant en duidelijk toekomstgericht is. De opdracht voor de komende jaren ligt inhoudelijk dus in het combineren van continuïteit met vernieuwing, zodat de vrijzinnige beweging duurzaam en herkenbaar blijft voor zowel huidige als toekomstige generaties.

 

Wat denkt Jetske over de toekomst?

“Ik kijk eigenlijk vrij positief naar de toekomst. Ik weet dat dat niet echt in de mode is, maar ik denk dat er al heel wat dingen positief aan het veranderen zijn. In verschillende landen worden mensenrechten beter beschermd dan vroeger. Maar dat wil niet zeggen dat al het werk af is. “

Jetske Verbiest, leerkracht niet-confessionele zedenleer

 

Samenwerken & verbinden

In een laatste luik van de Toekomstbevraging werd gepolst naar hoe we de vrijzinnige gemeenschap meer op de kaart kunnen zetten en waarop vanuit deMens.nu sterker moet worden ingezet. Opvallend daarbij is de grote vraag naar initiatieven om de vrijzinnige gemeenschap te verbinden en met de diverse actoren binnen de gemeenschap via gemeenschapsvorming, campagnes en lezingen, workshops of themadagen gezamenlijk aan de slag te gaan.

Zoals bij de inhoudelijke bevraging bleek, werd ook hier duidelijk gevraagd om in de toekomst (nog) meer in te zetten op jeugdwerking én bovenal werk te maken van een veel grotere verankering van de lokale afdelingen van de lidorganisaties door de samenwerking met de huizenvandeMens te intensifiëren.

Tot slot wordt het aanbod aan plechtigheden als ruim ingeschat, maar is er tegelijk wel de vraag om ook voor andere ‘levensmomenten’ een ritueel te voorzien, met overgang naar volwassenheid, pensionering en gendertransitie als koplopers binnen het zeer ruime aantal suggesties.