Het West-Afrikaanse Nigeria is een reusachtig land met meer dan 220 miljoen inwoners. De dominante religies zijn de islam en verschillende christelijke strekkingen, naast traditionele geloofstradities. Voor vrijzinnig humanisten is er helaas weinig ruimte. Getuige daarvan is Leo Igwe (55), geboren en getogen in Nigeria en bestuurslid bij Humanists International. “Er is weinig ruimte voor kritiek op het geloof.”

Leo Igwe begon ooit aan een priesteropleiding, maar groeide uit tot een van de belangrijkste humanistische voortrekkers in Nigeria. Hij is doctor in de filosofie en religieuze studies en deed onderzoek naar beschuldigingen en vervolging rond hekserij in Ghana. “Tijdens mijn studies filosofie begon ik geloof in twijfel te trekken. Waarom is het ene geloof beter dan het andere? Bestaat er wel een god? Ik vond het christendom niet overtuigend.”

Igwe voelde zich meer aangetrokken tot filosofische stromingen die focussen op menselijk geluk in het hier en nu in plaats van op een hiernamaals. “Ik trok dingen in twijfel en vond dat je daar niet voor gestraft moet worden. Toen ik voor het eerst begon te lezen over humanisme, wist ik meteen: hier hoor ik thuis.”

“Publiekelijk ben je verplicht jezelf te identificeren met het christendom of de islam, ook wanneer je niet in god gelooft”

Openlijk leven als humanist

Openlijk humanist zijn is in veel religieus gedomineerde Afrikaanse landen gevaarlijk. “Binnen de familie tolereren ze het, maar publiekelijk ben je verplicht jezelf te identificeren met het christendom of de islam, ook wanneer je niet in god gelooft.”

Zowel het christendom als de islam laten weinig ruimte voor openlijke kritiek op geloof. “Voor moslims is het nog moeilijker: je wordt geboren als moslim en sterft als moslim. Volgens de sharia is je verzetten tegen de islam een misdaad.”

Niet alleen humanist, maar ook activist

Naast humanist is Igwe ook uitgesproken activist. Hij strijdt tegen criminele praktijken in naam van religie. Maar dat engagement blijft niet zonder risico. Igwe wordt regelmatig bedreigd en werd ook al fysiek aangevallen. “Het is voor mij een groot risico om op sommige plekken op straat te komen. Ik werd al vaak bedreigd. Humanisme is gevaarlijk wanneer de bevolking diepgelovig is.”

De humanistische beweging in Nigeria blijft voorlopig klein, vertelt Igwe. “Er zijn veel mensen die niet in god geloven, maar te bang zijn om zich te uiten. Daarom moeten we onze krachten met internationale organisaties bundelen, zodat zij ook de problemen die hier spelen kunnen uitlichten.”

Hekserij

Beschuldigingen van hekserij zijn diep verankerd in de geschiedenis van de regio. “Dit bestond al voor het kolonialisme, nog voor het christendom en de islam. Er was vroeger geen goede gezondheidszorg, waardoor de heiligen ook onze ‘genezers’ waren. Er heerste het idee dat er altijd iemand verantwoordelijk was voor de problemen van een ander en dat die persoon geofferd moest worden.” Die denkwijze werd later overgenomen door het christendom en de islam en speelt vandaag nog altijd een grote rol. “Er wordt vaak geen officiële autopsie gedaan wanneer iemand sterft, dus gaan families te rade bij de priester of imam, die vervolgens iemand van hekserij beschuldigt.”

Igwe helpt onschuldige slachtoffers: “Wij brengen dan de politie op de hoogte en zorgen ervoor dat de aanstokers worden opgepakt.”

Kwetsbare slachtoffers en kritisch denken

Vaak zijn het kwetsbare groepen die het slachtoffer worden van hekserijbeschuldigingen, zoals kinderen met een handicap, vrouwen en ouderen. “Een pastoor martelde zijn dochter met downsyndroom; ze overleed aan haar verwondingen.”

“Wanneer er jonge mensen sterven, krijgen ouderen vaak de schuld omdat ze zogezegd de zielen stelen om langer te leven.”

“Wij moeten van deze aarde een hemel maken, zodat mensen gelukkig kunnen zijn in het hier en nu”

Met de blik vooruit

Igwes grootste wens voor de toekomst is duidelijk: mensen moeten minder geloven en meer doen. “In plaats van geloven, moeten we actie ondernemen. Wij moeten van deze aarde een hemel maken, zodat mensen gelukkig kunnen zijn in het hier en nu, en niet met de gedachte moeten leven dat ze pas gelukkig kunnen zijn wanneer ze sterven.”

Tot slot richt hij zijn blik naar Europa. “Europa heeft een veel langere geschiedenis in het humanisme. Zij moeten zich niet langer verschuilen achter het kolonialisme. Als we iets willen veranderen, dan moeten we dat allemaal samen doen. Het zou fijn zijn als de humanistische organisaties in Europa de rest van de wereld kunnen meetrekken, zeker in het Globale Zuiden.”