Naar aanleiding van de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog, breekt deMens.nu-voorzitter Raymonda Verdyck een lans om ook vandaag samen op te komen voor vrijheid. Lees hieronder haar opiniestuk.

Vrijheid is voor vrijzinnig humanisten het hoogste goed. Het is de zuurstof van een open samenleving, het fundament waarop mensen zichzelf kunnen zijn, hun overtuigingen kunnen uiten, hun leven vorm kunnen geven. Maar vrijheid is nooit vanzelfsprekend geweest.

Op 8 mei herdenken we het einde van de Tweede Wereldoorlog, een moment dat voor miljoenen mensen het verschil betekende tussen leven en dood, tussen onderdrukking en de hoop op een nieuwe toekomst. Meer dan tachtig jaar later lijkt die geschiedenis soms ver weg. Maar het gevoel van onvrijheid mag nooit vergeten worden. Want het begint zelden met geweld, maar met kleine stappen, subtiele verschuivingen, ogenschijnlijk onschuldige ingrepen die de ruimte van mensen steeds verder inperken. Maar die uiteindelijk leiden tot de volledige ontmenselijking.

De geschiedenis verplicht ons tot waakzaamheid

In de jaren dertig werd de vrijheid in Duitsland niet van de ene dag op de andere afgeschaft. Ze werd langzaam uitgehold. Een recht dat verdween. Een kritische stem die werd gesmoord. Een groep mensen die werd weggezet als minderwaardig. Een rechterlijke uitspraak die genegeerd werd. Het ging stap voor stap, bijna ongemerkt. Tot het te laat was.

Die geschiedenis verplicht ons tot waakzaamheid. Niet alleen op 8 mei, maar elke dag van het jaar.

Vandaag zien we opnieuw hoe snel vrijheid kan eroderen. In een wereldmacht die zichzelf graag “the land of the free” noemt, wordt de rechtsstaat uitgehold door leiders die de scheiding der machten naast zich neerleggen. Mensen worden zonder proces uitgezet. Boeken verdwijnen uit bibliotheken omdat ze niet in een ideologisch plaatje passen. Oorlogen worden gestart zonder democratische legitimering. Instellingen zoals de Verenigde Naties of het Internationaal Strafhof worden aan de kant geschoven voor een wereldorde waarin alleen nog maar het eigenbelang telt. Het zijn geen verre echo’s uit een donker verleden, maar concrete realiteiten van vandaag.

Ook dichter bij huis moeten we alert blijven. Onze democratie is zorgvuldig opgebouwd, maar tegelijk kwetsbaar. Wanneer een overheid uitspraken van rechters naast zich neerlegt, wanneer politici de onafhankelijkheid van instellingen in vraag stellen, wanneer groepen mensen worden weggezet als een bedreiging, dan komt de vrijheid van iedereen in het gedrang. Vrijheid sterft nooit in één klap. Ze verdwijnt in stilte, tenzij we haar luid verdedigen.

Daarom is 8 mei zo belangrijk.  Als een herinnering aan onze verantwoordelijkheid. Aan de moed van zij die zich verzetten tegen onvrijheid, vaak met gevaar voor eigen leven. Aan de plicht om hun strijd niet te laten verglijden tot een geschiedenisfeit, maar om er lessen uit te blijven trekken voor vandaag.

Vrijheid vraagt soms verzet, vreedzaam, vastberaden en geworteld in menselijkheid

Vrijheid vraagt engagement. Kritisch denken. Het vermogen om macht te bevragen. De bereidheid om op te staan wanneer rechten worden ingeperkt of wanneer mensen worden uitgesloten. Vrijheid vraagt soms verzet, vreedzaam, vastberaden en geworteld in menselijkheid.

Wie de vrijheid wil eren, doet dat niet alleen door terug te kijken, maar door vooruit te handelen. Door elke dag opnieuw te kiezen voor openheid, voor solidariteit, voor de waardigheid van elke mens. Door te blijven zeggen wat gezegd moet worden, ook wanneer het niet populair is. Door te blijven denken voor jezelf en te zorgen voor elkaar.

Raymonda Verdyck, voorzitter deMens.nu