Acteur Tijmen Govaerts (32) is niet bang om zich uit te spreken. Over protest, politiegeweld, abortus of de verantwoordelijkheid van politici: hij stelt zich vragen bij een samenleving die volgens hem te vaak de verkeerde mensen viseert. Tegelijk werkt hij aan zijn eerste langspeelfilm, een verhaal over twee jonge mensen die ondanks hun moeilijke thuissituatie samen een toekomst proberen op te bouwen. “We moeten vooral niet de verantwoordelijkheid bij de volgende generatie leggen. Ik heb het gevoel dat het nu moet gebeuren.”

Wie Tijmen Govaerts kent van zijn acteerwerk, kent hem vooral voor zijn rol in De Twaalf en 1985. Naast acteren wil hij steeds meer zelf schrijven en regisseren. Wat zijn projecten met elkaar verbindt, is de zoektocht naar andere perspectieven. Niet om pasklare antwoorden te geven, maar om te begrijpen waarom mensen zijn wie ze zijn. Die nieuwsgierigheid neemt hij ook mee naar zijn kijk op de maatschappij. In een tijd waarin protesten, politieke tegenstellingen en maatschappelijke discussies steeds vaker tegenover elkaar worden geplaatst, pleit Govaerts ervoor om verder te kijken dan de kampen waarin we elkaar verdelen.

Je kiest vaak voor projecten die maatschappelijke thema’s aansnijden. Wat moet een verhaal kunnen teweegbrengen?

Ik ben altijd meer op zoek naar een verhaal dan naar een specifiek personage. Ik probeer projecten te vinden die mensen op een andere manier naar de werkelijkheid kunnen laten kijken. Die hen anders doen kijken naar iets waarvan ze denken dat ze het al kennen, en hun een ander perspectief bieden. Daarom vind ik film en series zo belangrijk. Het zijn een van de weinige manieren waarop je inzicht in andere mensen kunt krijgen. Ik vind het mooi als een verhaal die kracht heeft. Tegelijk kan ook iets heel poëtisch, zonder een expliciet maatschappelijk thema, een enorme impact hebben.

Zijn er rollen die je zelf anders naar mensen hebben leren kijken?

Girl van Lukas Dhont was voor mij een eerste keer waarop ik echt begreep welke impact een film op de samenleving kan hebben. Er werd ontzettend veel over trans personen gesproken, en er kwam ook veel kritiek op de film, zowel positief als negatief vanuit bepaalde gemeenschappen. Dat heeft mijn ogen geopend voor de mogelijke impact van wat we maken. Ik speelde ook in de film Muidhond van Patrice Toye een personage dat pedofiele gevoelens heeft. Dat was een thema waarvan we het belangrijk vonden om het bespreekbaar te maken. Het bestaat, en volgens mij is er geen manier om het te voorkomen als we er niet over praten.

Dat heeft me ook doen nadenken over wat inherent menselijk is en wat aangeleerd wordt. Je hoeft het gedrag of de gevoelens van iemand niet goed te keuren om te proberen begrijpen wat er in die persoon omgaat.

Je spreekt je ook buiten je werk uit over maatschappelijke kwesties. Waar komt dat engagement vandaan?

Dat is iets waarmee ik ben opgegroeid. Mijn mama is leerkracht en bracht veel verhalen mee van op school. Mijn papa werkt als maatschappelijk werker. Ik ben daardoor met heel verschillende levens geconfronteerd en denk dat dat een deel van mij geworden is. Ik heb lang geworsteld met de vraag welke impact ik als acteur kan hebben. Als maatschappelijk werker zie je heel rechtstreeks wat je voor iemand kunt betekenen. Bij kunst en film is dat minder zichtbaar. Toch geloof ik dat kunst, films en series absoluut noodzakelijk zijn in deze samenleving.

Ik heb nu ook een bepaalde stem gekregen. Ik ken collega’s die door mensen in hun omgeving of door hun agent worden afgeraden om zich politiek uit te spreken. Dat vind ik jammer. Je hebt die kansen, gebruik ze. En ik vind het niet erg als mensen het totaal oneens zijn met wat ik zeg. We zijn dan tenminste aan het praten en aan het nadenken over bepaalde dingen. Ik denk trouwens dat ik ook activistisch zou zijn geweest als ik nooit op televisie was gekomen. Het gaat niet om die stem die ik nu heb gekregen. Ik vind het gewoon belangrijk om op te komen voor mensen die het minder goed hebben dan ik.

Je speelde ook in de serie 1985, hoe kijk je naar het idee van een nieuwe rijkswacht, zoals Theo Francken heeft voorgesteld?

Ik vind dat vooral moeilijk omdat ik het gevoel heb dat alles waarvoor mensen op straat komen, compleet genegeerd wordt. Er wordt geweld gebruikt en ik denk niet dat iemand dat geweld zomaar rechtvaardigt. Maar misschien moet Theo Francken eerst eens kijken waarom die mensen op straat komen. Misschien moet je daar iets aan doen.

Een nieuwe rijkswacht gaat dat niet oplossen. Het lijkt me redelijk logisch dat geweld alleen maar meer geweld oplevert. Wat ik pijnlijk vind, is hoe politici hun volk kunnen regeren en ons tegelijk machteloos laten voelen. Ik vraag me af wat Francken denkt dat zo’n maatregel zal oplossen. Zullen mensen daardoor stoppen met protesteren? Zullen de rellen verdwijnen? Ik denk niet dat dat vanzelf gebeurt omdat je een soort militaire organisatie inzet.

We steken alles in aparte vakjes: schoolprotesten, vakbondsacties, klimaatmarsen, protesten voor Gaza. Maar volgens mij zit daar vaak dezelfde vraag achter: mensen zeggen dat het niet meer gaat en vragen om hulp. Ze hebben het gevoel dat het systeem hen negeert en dat ze niet belangrijk zijn. Mensen zijn al zo vaak op straat gekomen en hebben hun mening laten horen, ook op sociale media. Als ze het gevoel krijgen dat er niets verandert, gaan ze andere manieren zoeken om gehoord te worden. Ik vind dat we ons als samenleving moeten afvragen waarom dat gebeurt, in plaats van alleen te reageren op wat er vervolgens misloopt.

Begrijp je dan waarom mensen geweld gebruiken wanneer ze op straat komen omdat ze niet gehoord worden door politici?

Politici veroordelen geweld, maar de beslissingen die zij nemen kunnen er ook voor zorgen dat de levenskwaliteit van mensen achteruitgaat. Dat is misschien geen rechtstreeks fysiek geweld, maar dat is ook een vorm van geweld. Mensen zien bovendien dat er een groot onevenwicht bestaat tussen wie iets wel en niet mag, en dat regels niet voor iedereen op dezelfde manier lijken te gelden. Dan vraag ik me af waarom de ene vorm van agressie wel aanvaard wordt en de andere niet.

Ik zeg niet dat geweld tegen politieagenten of anderen zomaar gerechtvaardigd is. Ik vind alleen dat je het verhaal niet langs één kant kunt vertellen. Politieagenten zijn hier ook slachtoffer van. Als je het over politiegeweld hebt, moet je ook kijken naar het geweld dat door de politie tegenover burgers wordt gebruikt. Het ene kan het andere aanwakkeren. Zolang we dat niet willen inzien, blijven we volgens mij in hetzelfde verhaal vastzitten.

Polarisatie is op dit moment sterk aanwezig. Ben je bang dat het onze rechtsstaat ondermijnt?

Niet per se. We doen alsof het voortdurend een strijd is tussen links en rechts, terwijl ik denk dat we allemaal tegen hetzelfde systeem aan het vechten zijn. We moeten stoppen met elkaar te viseren en elkaar als aparte groepen te zien. We moeten proberen te begrijpen wie of wat ervoor zorgt dat ons leven achteruitgaat, of dat we minstens het gevoel hebben dat het achteruitgaat. Ik denk dat we veel meer moeten kijken naar het systeem en naar de overheid. Ik hoop dat we daar op een bepaald moment in kunnen samenkomen. Desnoods samen met de politie tegen het systeem.

In De Twaalf en in maatschappelijke debatten komen ook thema’s als zelfbeschikking aan bod. Waar ligt voor jou de grens tussen iemands vrijheid en de behoefte van anderen om in te grijpen?

Voor mij is het uitgangspunt dat iedereen moet kunnen doen waar die zin in heeft, zolang het over de eigen keuzes gaat. Wil je een hoofddoek dragen, dan moet je dat kunnen. Wil je er geen dragen, dan moet die vrijheid er ook zijn. Ik vind het een vreemde gedachte dat iemand anders over mijn leven zou beslissen. Dat geldt voor mij ook voor euthanasie en abortus. Het is toch vreemd dat iemand anders zou bepalen wat jij met je eigen leven moet doen?

Ik vind het bovendien schrijnend hoe moeilijk het abortusdebat blijft. Ik begrijp niet waarom het zo moeilijk is om de termijn van twaalf weken uit te breiden naar veertien weken, terwijl wetenschappers voor achttien weken pleiten. In Nederland ligt die termijn nog hoger. Als je ervoor kunt zorgen dat vrouwen niet naar Nederland moeten om een abortus te laten uitvoeren, wat houd je dan tegen?

Ik denk dat politici soms te weinig geconfronteerd worden met bepaalde situaties. Het is gemakkelijk om over iets te beslissen zolang je er zelf niet dichtbij bent gekomen. Ik vraag me af of je vanuit je eigen leefwereld wel altijd beslissingen kunt nemen die voor een veel grotere groep mensen gelden.

Je bent zelf bezig met een film over twee jonge mensen die ondanks een moeilijke thuissituatie samen een leven proberen op te bouwen. Hoeveel vrijheid mogen mensen volgens jou krijgen om keuzes te maken die anderen onverantwoord vinden?

Heel veel vrijheid. In de organisatie waar mijn papa werkt hebben ze bijvoorbeeld de regel dat jongeren altijd mogen terugkomen, wat ze ook fout hebben gedaan. Dat vind ik heel belangrijk. Veel jongeren hebben niet de liefde gekregen die ze nodig hadden. Ze zijn misschien net weggestuurd omdat ze bepaalde keuzes hebben gemaakt. Daardoor kunnen ze het gevoel krijgen dat ze het niet waard zijn om graag gezien te worden. Als ze vervolgens opnieuw worden weggestuurd, wordt dat gevoel alleen maar bevestigd. De enige manier waarop je kunt tonen dat ze die liefde wel mogen toelaten, is door duidelijk te maken dat ze altijd mogen terugkomen.

Maar wanneer mag de samenleving dan wel ingrijpen, bijvoorbeeld als jonge mensen een kind willen krijgen terwijl ze zelf nauwelijks voor zichzelf kunnen zorgen?

Dat is een van de moeilijke vragen die we met de film onderzoeken. Hoeveel controle kun je eigenlijk over mensen hebben? En wat is de impact daarvan? Mijn ouders probeerden mij vroeger ook te beschermen en gaven me goede raad, maar ik heb die niet altijd gevolgd. Je kunt proberen iemand te beschermen, maar je kunt niet alles controleren. Wanneer iemand eenmaal een beslissing heeft genomen, denk ik dat je vooral moet proberen die persoon te ondersteunen. Je hoeft het niet eens te zijn met de keuze. Maar je kunt wel zorgen dat iemand die keuze op een veilige manier kan maken, kan twijfelen en ruimte krijgt om na te denken.

Volgens mij moeten we er als samenleving vooral voor zorgen dat iedereen de ruimte krijgt om keuzes te maken en daarover te twijfelen. Die verantwoordelijkheid dragen we samen.

Wat zou je zelf graag zien veranderen in de samenleving?

Ik hoop dat we meer zorgdragen voor de planeet. Daar komen heel veel maatschappelijke thema’s in samen. Maar ik denk ook dat we opnieuw meer mogelijkheden en hoop moeten bieden. Elke generatie heeft wel een soort ‘no future’-gevoel gekend, maar vroeger leken er toch meer mogelijkheden te zijn. Vandaag lijkt het soms alsof er geen alternatief meer bestaat. Ik vind dat we net moeten tonen dat een andere wereld mogelijk is. En als we willen dat jonge mensen daaraan meebouwen, moeten we zelf het goede voorbeeld geven. We kunnen niet verwachten dat zij een betere wereld creëren als wij niet bereid zijn om daar vandaag werk van te maken.